Page 61 - Неизвестное название

елтеххе кыайыылаахтар эрэллэрэ, утумнааччылара
Дьокуускайдаады профтехучилищены бутэрэн,
иистэнньэн идэлэнэн, Тиксиигэ ананан, пенсияда
тахсыар диэри улэлээбитэ.
Убайдара Кеша этэринэн, 1942 с. саас адаларын
бииргэ тереебут эдьиийэ Мааппа эмээхсин сыардалаах
одуска уЬуеннэрин тиэйэн киирэн, Орто Эбэ
халдьаайытыгар ииппитэ, орто уола Лэгэнтэйдиин.
Оччолорго Лэгиэнтэй сана 20 сааЬын эрэ ааЬан эрэр
эдэркээн уол этэ. Мин бу одолору кытта суулаЬан,
бииргэ тереебутэ суохпун билбэккэ улааппыт
дьоллоохпун. Онон одо сааспыт, оскуолатаады
сылларбыт туЬунан сиЬилии бу кинигэдэ суруллубут
ахтыыбын аадын. Дэлэдэ Саня сааЬыран баран,
Хотуттан кэлэ сылдьан «биЬигини ким да мехпет
этэ», - диэ дуо. Кырдьык, эмээхсин елбутун кэннэ, Стенцелъ Александра Васильевна
ким да хаЬыытаабат этэ. Эмээхсин, Мааппа барахсан кыыИа Светланалыын
хаЬыыта баа буолбатах. СааЬыран истэдим аайытын
махтанарым улаатан иЬэр. Сааспытынан кырабыт, тугу да сатаабаппыт, элбэхпит, тиийиммэппит-
тугэммэппит, кырыымчык олох этэ. КиЬитэ кини буолан, умуру тутан, хамсатан, кийи буолар
аартыкпытыгар уктэннэрбитэ. Олохпут устатыгар ыарахаттары да, ыарыыны да керсуу барыбытыгар
баара. Онно сатаабаппын, ыалдьабын, кыайбаппын, билбэппин диэн илиибитин муннубут анныгар
уктар идэбит одо эрдэхпититтэн суода. Эгэ, онтум суох, мантым суох, ол наада, бу наада, киминэн
эрэ кердуеххэ диэн санаа, бука, хайабытыгар да киирбэтэдэ буолуо. Иитиллиибит оннук этэ.
Биирдэ оскуолабытыгар уерэнэ сырыттахпытына инспектор Анна Ивановна Пухова кэлэ
сылдьыбыта. Кини бардадын кун киэЬэтигэр убайбыт Лэгэнтэй аЬыы олорон, Зоялаах Саняда
туЬаайан: «Одолоор, ити эЬиги эдьиийгит кэлэн барда, ийэдитин кытта бииргэ тереебут киЬи кыыйа.
Хор, саатар хайдах олороргутун тахсан кербете», - диэбитэ да, кыргыттар тугу да санарбатахтара.
Анна Ивановна олодун кинигэтигэр суруйбутун курдук тугэни тодо эрэ ейдеебеппун. Сана куопта,
хаалтыс биэрбитин керуем этэ, бииргэ олорор буоллахпыт.
Кеша 75 сааЬын манна куоракка бэлиэтээбиттэрэ. Онно уонна Бэйдинэ кулуубугар Кеша
похоронатыгар кимиэллээх бадайытык эппитэ: «Тойон буола сылдьыбытын да, ийэн аймахтарын
билсибэтин», - диэн хомуруйбута. Оо, ону истэн баран, кыЬыйбытым уонна «бу тулаайах уескээн,
еле да сытан, атадастабылы истэ сыттада», - диэн. Онтон кэлин миэхэ тыл биэрбиттэригэр тахсан,
Кешалаах эрэйдээх, тулаайах улааппыттарын санаан кемускэЬэн, «ханнык да тулаайах одо улаатан
баран, аймах кердуу барыа суода, эн мин аймадым буоладын диэн. Ийэлэрин еттуттэн аймахтарабын
диэн, биир да кийи кэлэ сылдьыбатада. Бииргэ суулаЬан улааппыт киЬи холуннаран буолбатах, баары
этэбин».
Арай, мин ейдуехпуттэн бийиги дьиэбитигэр ыарахан да, уеруулээх да куммутугэр эдэриттэн
кырдьыар диэри Улахан Балаайа баар буолааччы. Сэрии огдообото (улаатан баран билбитим) туерт
эмдэй-сэмдэй одолоох. Кешаттан ада саастаах икки уоллаада, бийиги саастыыта икки кыыстаада,
остолобуойга пуобардыыра. Оройуонна киирдэхпитинэ киниэхэ наар туЬэрбит. Аччыгый Балаайа
дьиэ кэргэнинээн кэлэн барара хайан эмэ. Ол партиялаах адаларын улэтиттэн тутулуктаада.
Оччолорго массыына диэн суода. Келенен эрэ айанныырга тэйиччи олороллоро. Сэрии кэнниттэн
утуу-субуу тереебут кыра одолордоодо атахтыыра да буолуо, эбиитин мелтех доруобуйалаада.
Аччыгый Балаайа дьиэ кэргэнэ Токоттон кэлэн, биЬигини кытта олорбуттара. Мин ейдуурбунэн, икки
сыл олорбуттара буолуо. Адалара Уйбаан Арамаанабыс Местников «Арыылаах» холкуоска ферма
сэбиэдиссэйинэн улэлээбитэ. Аччыгый Балаайа тулаайахтарын этэрбэЬин КурбуЬахха уллаттаран
киллэрэрин ейдуубун. МадаЬыынна готовай (тигиллибит бэлэм) танастаадар буолуох, миэтэрэнэн
танас да, нуучча атадын бэлэм танаЬа (бачыынка, саппыкы) диэн суода. Барыта дьиэдэ илиинэн тигии
этэрбэс, сайын тирии тууппулэ, массыынанан хайдах сатыылларынан тигиллибит ырбаахы, ыстаан,

57

■