Page 62 - Неизвестное название

____________________________________________________________________________________________________________
сон чылыгырыайка буолара. Син онтон-мантан боронон, салданан, Катя, Лэгэнтэй кэргэнэ, эргэ эр
кийи буруукэтиттэн тигэн, ус кыыска, Наташада, Зояда, Саняда хара дьууппа кэтэппитигэр ымсыыра
санаабытым. Миэнин ырбаахыбын улаатыннара уп-уйун гына эйэм тигэрин сирдэрбин да, кэтэр этим.
Эргэ куох драп сонтон бийиги 4 кыыска берет тигэн кэтэппитигэр уорэн, саха тэнэ суох буолбуппут.
Одолор эдьиийдэрэ, мин санайым Говорова Мааппа Байылайабына 1949 сыллаах сайыны быйа ас
барбат буолан ыалдьан, 1950 сыл тохсунньутугар олбутэ. Адабын Кэбээйигэ бултуу сылдьан, ууга
туйэн олбут диэн сыыйа сурады истэн: «Унуохпун котодуо диэбит кийим оллодо. Ууйут этэ, былыр
Балыктаах эбэ хаатынан туолан турар кэмигэр конул уйаты-туора харбаан сылдьара. Ууйут кийи ууга
олор дьылдалаах дииллэрэ кырдьык эбит буоллада. Ханна унуода хараллыбакка, кыыл-суол айылыга
буолан сыттада», - диэн ытаан аймаммыта, уйулдабын хамсаппытын бу баардыы ойдуубун. Сотору,
хата, адам тиийэн кэлэн, бийиги санаспар койон тахсыбыппыт.
Санаспыт хаана баран, бэйэтэ астыныан ийин, адам баарыгар, кини илиитигэр быстыбыта. Орто
Эбэ халдьаайытыгар, одонньорун аттыгар хараллан сытар. Улахан уола Афанасий Михайлович
Москвада, аччыгый уола Петя Дьокуускайга урдук уорэххэ уорэнэ сылдьаллара. 1948 сыллаахха
Афоня сайынны каникулугар кэлэ сырыттадына, эмээхсин биир ынадын олорон, куоракка байаарга
киллэрэн атыылаан, Афонятын ойуолээбитэ. Петя 1949 сыллаахха орто оскуоланы бутэрдэдин сайын
пединститукка уорэххэ киирбитэ. I кууруска сана уорэнэн истэдинэ, ийэтэ олбутэ, тахсан, унуох
котохсубутэ.
Маачаха ийэбинээн холкуос кэнэсэлээрийэтигэр ©ссуонтэй одонньор Маайатынаан эрэ бииргэ
кыстаан олорбуппутун, адам кэлээт да, дьонугар, санаспытыгар койон кыстаабыппыт. Аччыгый
Балаайалаах Докторов Арамааннаады кытта кыстаан олорор этилэр. Дьиэбит салдаайынын хотон
оностон, суойулэрин кыстатан олороллорун, адам кэлээт да, хотону тимир ойох олордон ириэрэн,
тон хотону хаарынан сыбаан, суойуну барытын онно койорон, баладаммытын сууйан, ыраастаан,
комулуогун оттон, дьиэ курдук оностон олорбуппут. Лэгэнтэй оройуонна улэлиир этэ, икки ойох
майын кыайан эрбэммэт буоллахтара буолуо. Дьэ, ыарахан олох этэ. Маачаха ийэм кыыйыран, адам
бийиэхэ кохсунэн олорон айыыр этэ, туйунан остуолга айыырбыт. Адам дьонун кытта бииргэ айыы
уоруйэх буолан, эмиэ оннук айыыры собулээбэккэ, биир остуолга бииргэ олорон айаабыппыт да,
маачаха ийэм барахсан кыыйырдадына ийити-хомуойу бырадаттаан, тыастаах бадайытык тинилэхтээн
'хаамара, адам тугу да санарбат этэ. Эмээхсин олоругэр баладаммыт суойуттэн босхолонон
кэнээбиппит. Онон уруккубут курдук олорор буолан, «йуу» гыммыппыт. Адам, Говоров Лэгэнтэй
Мэхээйилэбийи-Аччыгый Лэгэнтэй диэн ааттыыллара дьиэбит ийигэр, убайын уола буоллада,
быраата, сатанарынан харааннайан, ойойон, ойдойон, уйун сылларга бииргэ олорбуттара.
Адам олбутун истэн, дьиэтигэр тобуктуу туйээт: «Баар-суох убайым оллодо», - диэн одолуу ытаабыт
сурахтаада. Бийиги улаатан, утуу-субуу тардайаммыт, содотохсуйбутун ойдообутум. Кэллэхпитинэ
найаа уорэрэ, туох баарынан кундулуур этэ. «Бугун бийиэхэ хоноор, улэм чаайын бутуутэ кэлээр,
аргыстайан барыахпыт», - диирэ. Суолбутун уйатан, халдьаайынан, Ньукулай Саппыйатын бэлэйинэн,
эбэтэр былыргы интернат суолунан кэпсэтэ-кэпсэтэ аргыый адай барарбыт. Аччыгыйдарым оонньуур
одолоруттан арахсан, барсыбат этилэр. Кеша эбэтигэр чэйдээт да, дьонугар уойэ тахсааччы, эбэтигэр
хоммот да этэ. Бу убайбытын санааммын суруйа олорор темабыттан халыйдым.
Одолор адалара 1945 сыллаахха бэс ыйын 25 кунугэр тубдиспансерга сытан, олбутун истэн, Зоя
дьиэбит илин эркинин туннугун сэнийэтигэр олорон ытаабыта. Кеша уна дьиэ тэлгэйэтигэр киирэр
аан холуодатыгар ойонон туран ытаабыта, барахсан 11 эрэ саастаах буолуо. «Зоя, эн ытаама, Кеша,
эн ытаама, оччодо мин ытыам суода», - дэсийэн бэйэ-бэйэлэрин хардарыта уоскутуйар этилэр. Саня,
аччыгыйдара, оччолорго ытыыры да билбэт, олбут диэн тыл ис хойоонун ойдообот, мэник-тэник
убайдаах эдьиийэ ытайалларыгар да кыйаммат, болдойбот, Наташалыын кокуукканан оонньуу, кулэ
олорорун эмээхсин содоро.
Одолор адаларын Иванов Василий Васильевийы Дьаарын Сыырдаадар торообут торут буоругар
кистээбиттэрэ. Онтон кэлэн, чэйдии олорон, эмээхсин Саняда «бу акаары адатыгар буор кута туран,
кулэр буоллада», - диэбитэ. Ол куннэр найаа куйаас куннэр этилэр. Уна дьиэбит илин истиэнэтин
икки туннугун наличнигар Кешалаах Петя суруйбуттара буолуо быйадынан онон, эмээхсин уонна
Байылай олбуттэрин кунэ, ыйа, суруллан билиннээннэ диэри турар. 1946 сыл баладан ыйын 1

58