Page 97 - Неизвестное название

Сарсыарда барарыгар миигин котодон ылан, сыллаан-уураан баран, иккистээн тонной кэлбит уонна
эмиэ котодон туран: «Одом, киЬи буолаар, ааппын ааттатаар», - диэн кэриэЬин этээхтээбит. Кыракый
алааЬын дьоно: ийэм балтыларынаан Маайалаах Даайалыын, адам ыарыЬах убайа Дьэпсиэй, сааЬа
ситэтэ суох буолан, сэриигэ ынырыллыбатах быраата Ылдьаа, эЬэлэрим Сэмэн Гоголев, БаЬылай
Сивцев сэргэ таЬыгар туран хаалаахгаабыггар. Ол сэргэ билигин да отохпут таЬыгар турар», - диэн
кэпсээбиттээх. Эдьиий Ааныс сайын ахсын дьонун отодун кордодунэ, кини салгынынан тыыннадына
эрэ астынара.
КыргыЬыы хонуутугар охтубут тыЬыынчанан буойуттар унуохтара тутуллубатада. Адатын комус
унуода котодуллубэтэдэ ыар баттык санаа буолан, тойо ор сылларга аала сылдьыбытын бэйэтэ эрэ
билээхтээтэдэ. елТеХХе кыайыылаахтар эрэллэрэ, утумнааччылара
Эдэр-сэнэх сылдьан, улэттэн бириэмэ ордорон, содуруунан тиэстэр, ирдэЬэр кыада суода. Онно
эбии туорт сылы-сыллата одо, хаЬаайыстыба... Кэлин пенсияда тахсан, одолор улаатан, туспа ыал
буолан, дьэ, били тэннэ сааЬырбыт дууЬатын ыарыытын баттаан, туруммут санаатын ситиЬэргэ
санаммыта. Кыайыы 55 сылын корсо адатын ир суолун ирдэЬэ, тон суолун тобула аттаммыта. «Тыый,
эдьиий Ааныс хайдах оччо ыраах содотох барда», - дии эрэ хаалбыппыт. Хайдах, ханна диэн угуЬу-
элбэди ырыта барбатада. Киин архыыптан ылбыт докумуонун туппутунан Москваны нонуолээн,
Курскайга ти^бита. Уббаластаады байыаннай комиссары, куорат оскуолатын эдэр следопыттарын
корсон, адатын унуодун булуон, комус унуодун котодуон бадалаадын эппитэ. КомолоЬуох, ирдэЬиэх
буолбут тыллара мээнэ кэлбэтэх эбиппин диэн санаатын бодоргоппуттэрэ.
Икки сыл буолан баран, 2002 сыллаахха саас, Курскай уобалас военкоматын генерал-майора
Виктор Клыковтан адатын Егор Васильевич Сивцев унуода костубутун, ону бырааттыы могилада
коЬороллорун туЬунан кэтэЬиилээх иЬитиннэрии тиийэн кэлбитэ. Анна Егоровна барабын дуу,
барбаппын дуу диэн биир да мунуутэ саарыы барбакка, адатыттан илэ бэйэтиттэн сурук туппут
сада чэпчээн, айанна тэриммитинэн барбыта. «Адам унуодар тиийэн, бокуолуоннаан, кэс тылбын
эттим. Биир саастаахпар тулаайах хаалларбыт кыыЬын, Аанчык, кэлэн турабын. Ыраах Сахан
сириттэн торообут елтодун Аччаны алааЬын буорун адаллым. Баладанын оЬодун холумтанын
кулун эн комус унуоххар кутабын, сахалыы арыылаах алаадьынан айах тутабын, сиэннэрин, хос
сиэннэрин ааттарыттан тыыннаах сибэкки дьорбото уурабын. Син биир кыыс одо хааламмын, бииргэ
сэриилэспит бойобуой додотторгун кытта эн ааккын ньыгыл гранит тааска комус буукубаларынан
суруйтаран уйэтиттим», - диэн тобуктаан олорон, тыл эттим. Адам комус унуодун булан, аатын
бу орто дойдуга уйэ-саас тухары хааллараммын ытык иэспин толорбут курдук сананным. ДууЬам,
дьэ, уоскуйда», - диэн кэпсээннээх кэлбитэ. Курскай куоракка парадка кыырыктыйбыт баттахтаах
нуучча одоньотторун-эмээхситтэрин кытта адатын оннугар тэннэ биир кэккэнэн хаамсыбытын,
Черемисиново сэлиэнньэ бэтэрээннэрэ олус истинник корсубуттэрин, Саха сирин бэтэрээннэрин
туЬунан уонна Кыайыы 55 сылынан тахсыбыт кинигэлэри, чороону, «Саха алмааЬа» урун аЬыы утады
кэЬии илдьибитин, хаартыскаларын, видеода устубутун кердоро-кордоре сэЬэргээбитэ: «Маннык
куннэ тиийэн кэлбиппитин, ыал буолан олорорбун адам корботодуттэн олус хомойобун. Сэрии
буолбатада буолла-аар...». Ити тугэннэ, бука, кини харадар, били, бэйэтэ онорон корор эп-эдэр
адатын моссуонэ турдада.
Кун сиригэр баара эрэ 25 сыл олорон ааспыт Дьогуортэн хаалбыт содотох одо, Анна Егоровна
Бурцева (Сивцева), улахан дьиэ кэргэн иЬирэх ийэтэ, эйэдэс эбэтэ, доруобуйа харыстабылыгар энкилэ
суох улэлээбит ытыктанар сиэстэрэ буолан, дьоЬун олоду олорон, торопиут адатын иннигэр ытык
иэЬин хорсуннук толорон барбыта. Аччык, муор-туор олоду билбит буолан эбитэ дуу, аЬыныгаЬа,
сымнадаЬа чугаЬынан тэннээдэ суох курдуга. Эмчит идэтин ылан, 25 сылтан ордук Сыырдаах
боЬуолэгин балыыЬатыгар сиэстэрэлээбитэ. Оччолорго бу оройуон ус боЬуолэгин тутаах балыыЬата
этэ. Ыаллыы сытар боЬуолэктэн киирбит ыарыЬахтарга, суол-иис куЬадана, транспорт да адыйада,
онон куннэтэ ыЬык таспаттара чахчы. Сиэстэрэ Ааныс минньигэс аЬын адатын нэЬилиэгиттэн
сылдьар ыарыЬахтар бары билэллэр. «Олор одолоро, аймахтара уЬу», - дии-дии билэр-билбэт
дьонугар хайаан да ойуо тутуурдаах балыыЬатыгар кэлэрэ. «Коммунистическай улэ ударнига»
диэн урун аЬы дэлэтээччилэргэ уксун тиксэр урдук аат дьин-чахчы улэтигэр бэриниилээх буолан
анаммыта.

93