Page 190 - Өнөрдөр Аҕа дойду сэриитигэр. I чааһа
P. 190
ууга харбыы, отгон-мастан тутуһа сылдьар дьону булан таһаартаа-
быта. Биир дойдулааҕа көстүбэтэҕэ, өлбүтэ чуолкай этэ...
* * *
Кэлэн иһэн өрүс туран биэрбэккэ, Алдан куоратыгар балта-
раа ый устата отучча буолан хааттаран олорбутгара. Онно «Чер-
ноградскай» диэн Өнөр нэһилиэгин киһитэ, хара бараан дьүһүн-
нээх, орто уҥуохтаах, сааһыра баран иһэр киһи сэрииттэн эмиэ
бааһыран иһэрэ. Кини Проняны быраатым диэбитэ. Ол гынан
баран, Афанасий Андреевич кинини кэлин көрсүбэтэҕэ, сураҕын
истибэтэҕэ. Ол киһи билигин ханна тиийбитин билбэт. Афана-
сийга Проня олоҕун, кэргэттэрин туһунан кэпсиирэ да, өйүгэр
хатаабатах, ону өйдрр сатыырга сэрии кыһарҕана усулуобуйа
биэрбэтэҕэ. Кыргыһыы быыһыгар окуопаҕа сытан, өстөөх буул-
дьата сэллээбит эрэ кэмигэр, сэһэргэһэ түһэллэрэ.
Биирдэ Уус-Алдан Тулуна нэһилиэгиттэн Проня убайа дуу,
быраата дуу — Егор Афанасьевич диэн киһи Афанасий Андрее-
вичтан Проня туһунан ахтыыта суруй диэн көрдөспүт, ону тута
суруйан ыыппыта. Ол киһи этиитинэн, Проня Өнөр нэһилиэгэр
төрөөбүтэ чуолкай. «Кэргэнэ, оҕолоро Дьокуускайга олороллоро
үһр, Проня Одесса уобалаһыгар өлбүтүн туһунан биллэрии кэл-
бит этэ», - диэн суруйбута. Проня Днестр өрүһр туорааһыҥҥа
өлбүтэ чуолкайын ррдүнэн, итинник биллэрии хайдах кэлбитэ
эбитэй? А.А.Протопопов саныырынан, Днестр өрүс Одесса кы-
раныыссатын кытары быысаһа сытар, онон өлөн баран, Одесса
кыраныыссатыгар тиийэн уҥуох тутуллуон эмиэ сөп, тоҕо диэ-
тэххэ, кррстээх срррүктээх Днестр өрүс Чернай муораҕа түһэр.
Срррүккэ устан өлбүт киһи ханна баҕарар тиийиэн сөп.
Дьэ, итинник биһиги биир дойдулаахпыт Прокопий Алексее-
вич Черноградскай хорсуннар өлррлэринэн өлбүт хомолтолоох
суола. Биһиги ону биэс уон сыл буолан баран истэбит. Ыспыраап-
ка оннугар эттэххэ, ити очеркаҕа «кэргэнэ, оҕолоро Дьокуускайга
олороллор рһр» диэн этии баар. Ити төһө кырдьыктааҕа буоллар,
сураһан, ирдэһэн көрүөххэ баар этэ. Манна даҕатан аҕыннахха,
сэрии толоонугар охтубут хас биирдии герой туһунан кыра дар-
ны тэһэ анньыы наада. Оннуктаах буоллаххытына, бука диэн бы-
раҕымаҥ. Баҕар, ханна эмэ дьааһык түгэҕэр, ол-бу мал быыһыгар
кыбылла сылдьара буолуо. Ону көрүнүҥ уонна наадалаах сиригэр
- хаһыакка, музейдарга, нэһилиэк салалталарыгар тиксэриҥ.
Николай ЛИТВИНЦЕВ
186
