Page 7 - Өнөрдөр Аҕа дойду сэриитигэр. I чааһа

КИИРИИТЭ

Сэрии, сут-кураан сыллара
Нэһилиэк үлэлээн иитиллээччилэрэ төрөөбүт дойдуларын
экономиката, культурата бөҕөргүүрүн туһугар түмсүүлээхтик
үлэлии олордохторуна фашисткай Германия күүс өттүнэн сэ-
риинэн түспүтүгэр, Ийэ дойду көмүскэлигэр саа-саадах тутан
күрүөһүлээн киирбит фашистары утары сэриилэһэр күннэрэ кэл-
битэ. Нэһилиэк бастыҥ үлэһит ыччата советскай норуоту кытта
бииргэ Ийэ дойду көмүскэлигэр хорсуннук туруммута.
Аҕа дойду сэриитигэр маҥнайгы хомуур 1941 сыл атырдьах
ыйын ортотугар саҕаламмыта. Нэһилиэктэн төрүттээх атын
сирдэргэ үлэлии, үөрэнэ сылдьар дьоннуун 35 киһи бэбиэскэ
тутан сэриигэ аттаммыта. Сэриигэ маҥнайгы барбыттар ортоло-
ругар бастакы ударниктар, стахановецтар, бастыҥ ыччат, акты-
быыстар бааллара. Ол курдук, Григорий Романович Старостин -
бастыҥ ньирэй көрөөччү, Иван Петрович Федоров - бары үлэҕэ
кыайыылаах киһи, кинини дьон-сэргэ таптаан «Буденнай» диэн
ааттаабыта билигин да өйтөн сүппэт. Иван Петрович Бүтэйдээх
алаас муҥутаан үүнэригэр от кэбиһиитигэр алта көлөҕө от угара,
күҥҥэ 1200 түүтэх сиэмэни баайара. 1941 сыллаахха сэриигэ ба-
рыан эрэ иннинэ кулууп дьиэтин тутуутун бүтэрсэн, ол кулууп
бүтэһик оһоҕун түүннэри үлэлээн бүтэрэн, сарсыарда төрөөбүт
түөлбэтиттэн аттаммыта. «Биһиги сэриигэ бардахпытына, кулууп
үлэҕэ киирбэккэ хаалыа», - диэн ис сүрэҕиттэн кыһаммыт па-
триот үтүө санаата, өйдөбүлэ умнуллубат. Оччолортон салайар
үлэҕэ өрө таһаарыллан испит комсомолец Николай Михайлович
Сергеев барбыта. Бэйэтин баҕа өттүнэн тылланан Түүлээх нэһи-
лиэгин кэскиллээх ыччата, 25 эрэ саастаах коммунист, бөдөҥсүй-
бүт Чкалов аатынан колхоз бэрэссэдээтэлинэн ананан үлэлии
олорон Алексей Романович Громов барсыбыта. «Киниттэн үчүгэй
салайааччы тахсар чинчилээҕэ», - диэн кырдьаҕас колхозтаахтар
биир санаанан сабаҕалыыллара. Маҥнайгы барбыттартан 25 бас-
тыҥ дьоммут кыргыс хонуутуттан эргийбэт дьылҕаламмыттара.
Сэрии иккис сылыгар өссө 48 киһи дойду көмүскэлигэр ат-
таммыта, олортон биэс киһи үлэ фронугар ыытыллыбыта. Сэрии
түөрт сылын устата Өнөр нэһилиэгиттэн барыта 107 чулуу, үлэ-
ни кыайар дьон ыҥырыллыбыттарытган, 78 киһи уотгаах сэрии
толоонноругар эрдээхтик сэриилэспитэ. Сэриигэ ыҥырыллыбыт
3