Page 44 - Андросов Д.С. Тыылга кыайыыны уьансыбыттара

лан баран Дүпсүи оскуолатын маҥнайгы кылааһыгар үорэнэ киирбитэ.
Оиотооду одолор өйүөнэн ыалларга дьукаахгаһан олорон үөрэнэллэрэ.
Кыыс төрдүс кыпааһы бүтэриитигэр төрөппүт ииэтэ ыарыһах буолан,
үөрэхгэн тохгоппуттара. Сатгыы колхозка кыһытшары -сайыннары сүөһү
үлэтигэр үлэлээн барбыта. Үлэдэ дьоөурдаах, дьону кытта уопсай тылы
кэбэдэстик булар кыыһы колхоһун салалтата суөһү иитиитигэр биригэ-
дьииринэн анаан үлэлэппитэ. Мария Дмитриевна сүөһу иитиитигэр
биригэдьииринэн үлэлиир сылларыгар Саха сирин киин оройуоннары-
гар күүскэ түспүт сут-кураан сыллар этилэр. Онон от-бурдук үүммжкэ
дьон олодор буолбатах. ыарахан кэмнэр кэлбитгэрэ. Ыраах Кэбээйи,
Нам оройуопнарыгар көһөн тиийэн оттооһун түбүктээхтэрэ. Колхозта-1
ах ыаллар кэтэх сүөһүлэрин иитэллэригэр от бэриллибэт буолап,
сүөһүлэрин эһэргэ тиийбиттэрэ. Ол түмүгэр колхозтаахтар аҥардас ыйта
бэриллэр 3-5 кг лимит бурдуктарынан уонна сааскы, сайьштгы, күһүнтгү
кэмнэргэ дууһанан үллэрэр холбуур эрэ уүттэринэн аһылыктанар ыара­
хан кыһалдалаах кэмнэрэ кэлбитэ. Бэс уонна тиит сутукэлара киһиэхэ
аһылык буолбат этилэр. Оиои дьон күүстэрэ, сэииэлэрэ эстэн нэһиилэ
сылдьаллара, аатын эрэ үлэлииллэрэ, үгүс сирдэргэ аччыктаан, хоргуй-
ан өлүүлэр тахсан испитгэрэ. Мария Дмитриевна маннык ыарахан кэм­
нэргэ сыралаһан туран үлэлээбитэ.
Бу курдук үлэлии олорон, 1942 сыл ахсынньытыгар, колхоһун,
нэһилиэгин салалталарыттан Уус Алдан МТС иһинэн аһыллыбыт трак­
тористар курстарыгар ыыталларыгар көрдөспүтүн ылынаннар, Мария
Дмитриевна түргэнник хомунан МТС-ка киирбитэ. 1943 сыл муус ус­
тар ыйыи ортотугар үорэхтэрин бүтэрэн тракторист идэтин ылбытта-
ра. Саҥа үөрэди бүтэрбит кыргыттары опыттаах трактористарга смен-
щитинэн анаан үлэлэтэн. тракторист идэтин баһылаталлара. Ол кур­
дук Мария Дмитриевна опыттаах тракторист Роман Андреевич Кры-
ловка ЧТЗ тракторга сменщигинэн анаммыта. Кинилэр трактордара
ол саас Хоро тракторнай биригээдэтин састаабыгар киирэн, Мүрү Эбэ
киэҥ-куоҥ бааһыналарыгар сааскы ыһыыга уоннуу лемехтээх булуук-
тарынан бааһыиалары тиэрбиттэрэ. үстүү сеялканы холбоон сиэмэ
ыспыттара, сайынын сири паардааһьипга үлэлээбиттэрэ.
1943 сыл атьфдьах ыйыгар Мария Дмитриевна Дьокуускайдаады
механизация училищетыгар алта ыйдаах токардар курстарыгар үөрэ-
нэр. Манна киирэн токарнай станоктарга тимири, алтаны чочуйуу
мындыр идэтигэр үөрэнэр уонна 1944 сыл тохсунньу ыйга уорэдин
бүтэрэн токарь идэтин ылан. МТС-ка токарынан үлэлиир. МТС ди-
ректорын бирикээһинэн трактордар, сельхозмассыыналар өрөмүөннэ-
ршт түргэтэтэр иннитгэн түөрт киһитгэн састааптаах токардар бири-
гээдэлэрин тэрийэллэр. Биригээдэни опыттаах токарь Николай Свет-
личнэй салайара. Кини токарынан сана үлэлээн эрэр кьтыһы бэйэтин