Page 102 - Үлэ дьол доҕуһуола. Производство маяктара. Василий Сивцев Мүрү

билгэ ыраадынан эппиэттээбэт. Ууту валовай ыайын, государствода тут-
тарыы былаана ыраадынан туолбакка ийэр. Ол курдук, нэйилиэнньэттэн
ууту хомуйуу сорудада 86 эрэ бырыйыан туолбут. Атыннык эттэххэ, нэ­
йилиэнньэттэн 20 тонна уут итэдэс хомуллубут. Петр Николаевич ууту
ыайын, туттарыы былааннара туолбатахтарын сурун биричиинэлэригэр тох-
тоото.
Бастакытынан, нэйилиэккэ племенной улэ, искусственнай сиэмэлээ-
йин былааннаахтык ыытыллыбатын тумугэр иитиигэ терде-yyha биллибэт
тубэйиэх cyehy иитиллэн биэрэр бородууксуйата биллэрдик намтаабыт.
Иккийинэн, государство еттуттэн септеех коме он ойуллубат. Чуолаан,
сыана урдуу турар кэмигэр, уут туттарыллар сыаната билигин да намыйах.
Усуйунэн, айылык беде базата тэриллибэт. Угут дьыллар эргиллэннэр,
оттуур ходуйа иэнэ биллэрдик аччаан, сыл ахсын оттооЬун былаана туолбат.
Тердуйунэн, уут саамай онойуллар сайын н ы кэмигэр сайылыкка тах-
сыы тэриллибэт. Байадантай, Суотту нэйилиэктэрэ мэччирэн’нээх сайы-
лыктары таба туйанан елгем ууту ыыллар. Бу биЬиэхэ ыраадынан ситэтэ
суохтук тэриллэр.

Племенной улэ, искусственнай сиэмэлээйин

Дакылаакка да ахтыллыбытынан, кэпсэппит, боппуруос да биэрбит
табаарыстар саамай сепке бэлиэтээтилэр. Совхозтар угэннээн сайдыбыт
кэмнэригэр, бу нэйилиэккэ племенной улэ уонна искусственнай сиэмэ-
лээйин балачча эмэ тэрээйиннээхтик ыытыллара. Ол бириэмэ ааспыта
ыраатта. Билигин бу кэскиллээх улэ нэйилиэккэ дьаалатынан устар. Ынах
суейу боруодатын тупсарыахтаах искусственнай сиэмэлээйин н э нэйилиэн-
ньэ кейууннук сыйыаннайар. Ол туйунан тыа хайаайыстыбатын специа-
лийа, техник-осеменатор А.А.Черноградская хомойбут санааларын айадас-
тык биллэрэллэр. Ааспыт сылга осеменатор Анисия Афанасьевна 70 ынады
сиэмэлээбитэ 100 бырыйыан ууламмыттар. Бу сыыппара инникигэ элбэди
этэр, кэскиллээхтик хайаайынныы дьайаннахха, суейу боруодата сыыйа
тупсуон, биэрэр бородууксуйата урдуен себун кердерор.
Ону улуустаады племотдел салайааччыта Д.М.Попов чинэтэн биэрэр.
Данил Михайлович этэринэн, улууска ус тыйыынча кийи суейу иитиити-
нэн дьарыктанарыттан угустэрэ пенсия саастаахтар. Суейу бородууксуйа-
тыгар ынах боруода быйаарар оруолу ылар. Ааспыт сылга Онер нэйилиэгэр
биир ынахтан 600 киилэ уут ыаныллыбыт. Улууска 6000-7000 киилэ ууту
биэрэр теруттээх, 900 киилэ ыйаайыннаах атыыр одустар сиэмэлэрэ туйа-
ныллар. Итинник урдук хааннаах одустар иитэр суейубут боруодатын тур-
гэнник тупсарыан сеп. Нэйилиэккэ кырдьадас ынахтары эдэримситии 6
эрэ бырыйыан н а тэн нэспит. Ол эбэтэр сыл устата баара-суода 17 тин эйэ
ынахха тайаарыллыбыт. Бу олус мелтех кердеруу. Чурапчы улууйугар ан ар-
дас биир баайынай хайаайыстыбата сылга ортотунан 17-18 ууттээх тин э-
йэнэн ынахтарын солбуйаллар.
Нэйилиэк дьайалтата терут дьарык инники кэскилин таба ейдеен анал
программатыгар племенной улэни, искусственнай сиэмэлээйини быстыспат
ситим быйыытынан бииргэ тутан сайыннарарга септеех былааны ьшыммыт.

100