Page 427 - Тумсуулээх улэ ситиьиилээх сыллара. Дупсун

БАРЫТЫН БИИР ХОЧУОЛГА ТУТАН

Биир елбут утуе табаарыЬым туЬунан, киниттэн хаалбыт улэЬит одолорун
туЬунан ахтыы дуу, очерк дуу суруйуохпун бадарбытым ер буолла. Ахтыы
диэхпин, билинни олоду суруйабын, онон очерк диирим дуу. Мин табаарыЬым
бииргэ уескээбит додорум Миисэ-Лукачевскай Михаил Михайлович I елбутэ уон
сыл буолла. 1997 сыл кулун тутар 19 кунугэр сарсыарда эмискэ суох буолбута.
Кини суох буолбута миигин улаханнык соЬуппута. Миисэ киЬи быЬыытынан да,
олодун илгэтинэн да бэрт сэмэй, чуумпу киЬи этэ. Одо эрдэххэ Куталаах диэн
биир сайылыкка олорорбут. Бэйэбит курдук тэн баайыылаах биэс-алта одо
баарбыт. Оруу бииргэ сылдьарбыт, оонньуурбут. Дьиэбититэн чугас Дэриэпчик
диэн, кылгас куннэ биэстэ, уЬун кунттэ уонна сетуелуур куеллээхпит. Куталаах
куел, сетуелуур сирбит буора кытаанах, билбэккэ тиэтэлинэн киирдэххинэ
халтарыйан ессе олоро туЬуеххун эмиэ сеп. Куолубутунан биир кун эккирэ-
тиЬэ оонньоон баран, куех окко таалалаан сытабыт. Эмискэ Миисэбит этии
киллэрдэ: «Одолоор, биЬиги бу сайылыкка туох эрэ учугэйи оноруодун» .
БиЬиги булумахтана тустубут. Кердеххе туох барыта кэрэ: тыа, сыЬыы барыта
толору куех, сибэкки беде, урумэччи apaaha. Халлаан урдук, хобурдаабыт муус
курдук дьэнкир, ыраас. Дьэ уонна атын туох учугэй баар буолуон себе эбитэй,
диэн саныыбын мин. Миисэбит аны ессе эбэн биэрдэ: «КиЬи барыта кэрэх-
сиир, сэнээрэр, бэл диэтэр онно кыттар буолуохтаах» , - диэн буолла. Инньэ
гыныадын, маннык гыныадын диэн этитэлээн керде да, туЬа суох буолла.
Кырдьык, ейдеен кердеххе, биЬиэнэ барыта ситэтэ суох, кылгас, татым буолан
истэ уонна copogo олох да кыаллыа суодун сеп курдук. Миисэ биЬигиттэн икки
дуу, ус дуу сыл ада буолан биЬигини талбытынан тутар. Ойунэн баЬыйар. Бэйэтэ
да бэрт мындыр одо этэ.
Миисэ биЬиги дьэ ити курдук олоххо тэннэ уунэн истибит. Айан суолугар
сыарда сынаахтарын курдук эмиэ тэннэ сырыстыбыт. Ыал буолбут олохпутун
да тэннэ кэриэтэ садалаабыппыт. Кини сэттэ уол, биир кыыс одоломмута. Мин
икки уол, туерт кыыс одолоохпун. Уеруу-кетуу кэмигэр кини мэлдьи адыс кыыс,
сэттэ уол диэн бэлиэтээн этээччи этэ. Дьэ кырдьык, кини ол курдук эппитэ
лоп курдук туолан тадыста. Билигин сэттэ уол сэттиэн ыал буолан сириэдиЬэн
тадыстылар. Сэттэ кийиит киирэн аал уоту оттон, алаЬа дьиэни иччилээн,
одолонон-урууланан ньир-бараан олоду тустээтилэр. Керуеххэ учугэйэ бэрт.
Мин бу улахан ыал саамай кылаабынай тутаах киЬилэрин ессе ааттыы
иликпин. Ол кинилэр ийэлэрэ Дария Гаврильевна Лыткина-Лукачевская
буолар. Кини быйыл 70 сааЬын туолла. Миисэлиин ыал буолбуттара 50 сыла.
Миисэ барахсан баара буоллар ЭЬэлээх арыы куех солко кырсыгар биир чахчы
уеруулээх кун буолуохтаах этэ. Кини оннук ис-иЬиттэн уйан, уерунньэн майгы-
лаада. Дьону уердуен, бэйэтэ да уеруен бадарар утуе-мааны бадалаада. Даша
кыыс хайдах суктэн кэлбитин туЬунан кэпсээтэххэ бэйэтэ туспа сэЬэн-симик
буоллада. Миисэ ону бэрт минньигэстик, уеруулээхтик, ере кууруулээхтик
кэпсиир буолара. БиЬиги додотторо истэ-истэ олус уерэрбит. Дьэ ити курдук
алгыЬынан садаламмыт ыал олодо, алгыЬынан салданан баран иЬэр. Билигин
Даайа иннигэр 21 сиэн, 5 хос сиэн хотодос курдук анньан инники иЬэллэр.
Даайа бэйэтэ даданы сурэхтээх, олоххо тардыЬар бадалаах буолан одолорун
батаЬыннара сылдьан улэ араас мындырдарыгар уерэппитэ. Биригээдэ бары
сайылыктарын кэрийэ сылдьан кэриэтэ ыанньыксыттаабыта. Улэни сирэ-тала
сатаабат, бириинчиктээбэт, туппутун ыЬыктыбат киЬинэн ейдуубун. Били

425