Page 204 - Дүпсүн сирэ

буруолуу сытар тарыҥ үрэхтэри кэстэрэрбит, сороҕор ат халтарыйа сылдьар
муус килэдьи буолбут үрэхтэри туоруурбут. Хас тарыны кэстэрэн туораатах-
пыт аайы аттар атахтарын бэрт түргэнник кырыатаан, муустарын ыраастыы
оҕустахха сатанара. Сыарҕалар сыҥаахтара, атахтара мууһурам, соҕох курдук
буолан нһэрэ, олору анабыл соҕооччу маһынан тоҥсуйан, сэрэнэн ыраастаан
иһэрбит. Муус килэдьигэ аттар боккуоптаах буоланнар, халтарыйбат этилэр.
Ол эрээри сороҕор халтарыйан охтоллоро. Олгуобуйаны алдьаталлара, дуга да
тосторо. Опои хайаан да саппаас дугалаах, олгуобуйалаах буоларбыт.
Охотскайтан айанныырбытыгар Кырынаастыыр уонна Муустаах икки ар-
дыларыгар 7 км курдук сири туруору баҕайы хайа хапчаанын иһинэн айан-
ныырбыт. Бу Силлиэмэн диэн дойду этэ. Сотору-сотору тыал, буурҕа түһэр
бэрт дьиибэлээх дойду быһыылааҕа. Тыал буолла да, үөһэттэн таас бытархай-
дара суулла, тохто турар буолаллара. Сороҕор бөдөҥ, киһи төбөтүн саҕа таастар
ыһыллан түһэн эрэр буолааччылар. Ол акка да, киһиэхэ да сэрэхтээх этэ. Онон
айанньыттар тыаллаах күн Кырынаастыырга өрөөн, тыал астарын кэтииллэрэ.
Эмискэ тыал түһэр хайата диэн айанньыттар олус сэрэнэллэрэ.
«Хапчааҥҥа киирдэххитинэ айдаарбакка чуумпутук айанныыр буолун», —
диэн кырдьаҕас айанньыттар сэрэтэллэрэ. Биһиги биирдэ итинник тыалга
хапчааҥҥа түбэһэммит олус куттаммыппыт, дьулайбыппыт. Хапчаан иһэ мээ-
нэ ыыс-былаҕай туман курдук буолар эбит этэ. Суолбут бадык-бүдүк көстөрө
уонна муус килэдьи халтархай миэстэлэрдээҕэ. Үрдүбүт дьулаан баҕайытык
куугунаан, тыаһаан-ууһаан, ньиргийэн олороро. Аттарбыт эрэйдээхтэр кутта-
нан, тиэтэйэн, түргэн баҕайытык хааман хачыгыраһаллара. Хапчаантан түргэн
соҕустук тахса охсубут киһи диэхтииллэрэ быһыылааҕа. Хата этэҥнэ туораа-
быппыт. Хапчаантан тахсан баран, тохтоон уоскуйан буорбутун-сыыспытын
ыраастаммыппыт. Аттар үрдүлэрэ, таһаҕастар хаар былаастаах буор-таас буо­
лар эбит этэ. Бэйэбит соммутун, бэргэһэбитин устан тэбэммиппит. Этэн нэ
туораабыппытыгар тан араҕа махтаммыппыт.
Сэптэрэ-сэбиргэллэрэ алдьаммыт, быалара-туһахтара быстыбыт айан-
ньыттарга туох да көмө суоҕа. Суол былаһын тухары биир да медпуун, ат
иһээҕирдэҕинэ, оһоллонноҕуна көмөлөһөр ветеринарнай сулууспа, көмө диэн
букатын суоҕа. Онон ыалдьыбатах, алдьамматах, оһолломмотох эрэ киһи диэн
баҕа санаалаах буоларбыт. Тоҥноххутуна-хаттаххытына суолга туттарбытыгар
Охотскайга биирдии бытыылка испиири атыылыыллара. Олору хайаан да ылар,
хааччынар этибит. Охотскайга тиэммит таһаҕаскын Ааллаах Үүн нэ кыраны
даҕаны энчирэппэккэ тиэрдиэхтээххин. Ааллаахха тиийэн таһаҕаскын ыскы-
лаакка туттараргар нууччалар элбэх буолааччылар. Ол кэмнэ таһаҕас сүтэн,
айдаан буолар түбэлтэлэрэ баар буолаллара.
Аттар барахсаттар иччилэрин кытта кэпсэппэт эрэ этилэр. Биирдэ даҕаны
куруубайдаан, уурастаан эрэйдээбэт буолаллара. Өрө тахсыыларга даҕаны со-
рунан туран тардан, батыччахтаан иһэр буолаахтыыллара. Айаннаан иһэн сөп
буола-буола тохтоон сойутан, тыын ылларарбыт. Сирэйдорин-харахтарын
сотой, кырыатаан, иһэхтээн биэрэрбит. Ону аттар олус сөбүлүүллэрэ. Суол­
га, айаҥна сылдьан бэйэҕин умнан туран, өйүн-санаан барыта аттаргар,
таһаҕаскар буолааччы.
Гаврил Сивцев-Чыхаа, 1947— 49 сс. айанньыт
200