Page 298 - Дүпсүн сирэ

на букатыннаахтык кыайбытын туһунан» түмүктээһиннэрэ, салгыы XXII съез-
кэ (1961 с.) «Аны 20 сылынан билиҥҥи көлүөнэ дьон коммунизмҥа олоруоҕа»
диэн эрэннэриилэрэ төһө да олоҕо суохтарын билиҥҥи кэм көрдөрбүтүн иһин,
оччотооҕу дьон «коммунизм сырдык идеяларыгар» муҥутуурдук эрэниилэрин
күүһүнэн, «коммунистическай үлэ биригээдэлэрин» «коммунистическай үлэ
ударниктарын» иһин бүттүүн советскай норуот бэйэни харыстаммат героичес-
кай үлэлэрин күөртээбиттэрэ. Хрущев салалтаттан туоратыллыбытын кэннэ
былааска Л.И.Брежнев хамаандата кэлбитэ. Кини салайбыт (1964—1984 сс.)
кэмэ историяҕа ССРС-ка сайдыы бары таһымыгар кризис саҕаланыытын уонна
улугуруутун сылларынан киирбитэ. Ол эрээри, сэттис, ахсыс, тохсус пятилет­
ка сыллара тыа сирин сайдыытыгар, ол иһигэр Уус Алдаҥҥа, өрө көтөҕүллүү
сылларынан буолбуттара. Үрүҥ илгэ, үрдүк үүнүү маастардара үүммүттэрэ,
3000-лаах кирбииттэн 5000 кг үүтү ыаһын иһин хамсааһыҥҥа уус алданнар
республикаҕа көҕүлээччилэринэн уонна уонна олоххо киллэрээччилэринэн
буолбуттара. 1974 сыллаахха холкуостары холбоон, бөдөн совхозтар тэрилли-
биттэрэ. Сааһын тухары көлөһүн күнүгэр натуранан дохуот аахсан олорбут
холкуостаах хамнаһын харчынан аахсар буолбута. Совхозтар модун кыахтаах
техниканан сэбилэнэн тиэйэр-таһар, сири таҥастыыр, үүнүүнү хомуйар, ме-
лиоративнай үлэлэр, тутуу күүскэ барбыта, сүөһү иитиитин бөдөҥ комплек-
стара үлэҕэ киирэн испиттэрэ.
Ол гынан баран, дойду үрдүнэн экономика таҥнары түһүүтүн хас сыл ахсын
«охсуулаах», «быһаарыылаах», «түмүктээһиннээх» диэн лозуннарынан кынат-
таммыт кэнники пятилеткалар да кыайан тохтоппотохторо. Маҕаһыыннарга ас-
танас да кырыымчыгырбыта, талоннар, испииһэктэр киирбиттэрэ. Л.И.Бреж­
нев кэнниттэн былааска олорбут генсектэр, сылы кыайбат үлэлээн иһэн
өлүүлэрэ былаас уонна политика кризиһин күүһүрдүбүттэрэ. «Уларыта тутуу»
политикатынан былааска тахсыбыт М.С.Горбачев демократичны, элбэх пар-
тияланыыны, тыл, бэчээт көҥүлүн, забастовкалары, миитиннэри сиэрэ суох
босхо ыытан, айгыраабыт система эстиитигэр туох да бэлэмэ суох норуоту аана
суох алдьархайга тэбэр дьиикэй ырыынак тоҕо аан наан киириитигэр тириэр-
дэн, модун кыахтаах Советскай Союһу тус-туспа тутулуга суох государство-
ларга үрэйбитэ. Ырыынакка киирии бастакы сылларыгар оччотооҕу Россия
правительствота былаанабай систематтан, государственнай үбүлээһинтэн ак-
каастаныыта дириҥ экономическай кризиһи үөскэппитэ. Промышленность,
тыа хаһаайыстыбата ыһыллыбыттара. Итинник уустук, ыарахан сылларга Саха
сирин бастакы президенэ, «саха норуотун дьолугар төрөөбүт» Михаил Ефи­
мович Николаев республика суверенитетын, государственноһын бөҕөргөтүүгэ,
үөрэҕириини, доруобуйа харыстабылын, промышленноһы сайыннарыыга, Саха
сирэ аан дойду таһымыгар экономическай, политическай сибээстээһиитин
олохтооһуҥҥа, республика олохтоохторо социальнай көмүскэллээх буолуула-
рыгар, саха норуотун менталитетын өрө тутууга, о.д.а. муҥура биллибэт улахан
өҥөлөөҕүн ким да мэлдьэһиэн табыллыбат. Ол эрээри, тыа хаһаайыстыбатын
специалиһа, сааһын тухары тыа хаһаайыстыбатын салайбыт, дьаһайбыт киһи
рынокка киирии бастакы саҕатаныытыгар, төһө да үөһэттэн үбүлээһин тох-
тоон уонна оччотооҕу ыһар, үрэйэр политикаҕа олуттардар, тута совхозтары
262