Page 94 - Дупсун оскуолата 150

90 КЭСКИЛ ТУСТЭНЭР КЫИЛТЛ — ДУПСУН ОСКУОЛЛТЛ

улэлэринэн уерэдэ суох дьону уерэхтээйин, холкуостары тэрийсэн, от, бурдук
улэтигэр кемелейуу, сир реформатын, культурнай революцияны ыытыы эбит.
Захар Васильевич 1929—1930 сс. Дьокуускайга теннен II суйуехтээх оскуоланы,
салгыы педагогическай техникуму бутэрэр. Манна кини комсомольскай тэрилтэ
секретарынан улэлиир. Онтон 1931 с. Саха АССР Киин Ситэриилээх Комитеты-
гар, тэрийэр отдел сэбиэдиссэйин солбуйааччынан улэлии олорон, 1934 с. ком­
сомольскай улэдэ быыбарданар. Комсомол обкомун солбуйааччы секретарынан,
бюро чилиэнинэн улэлиир. 1935—1940 сс. Москва куоракка Ломоносов аатынан
университетын история, философия уонна литература факультетын кыйыл ди-
пломунан бутэрэр, аспирантурада хааллараллар. Аспирантурада биир сыл уерэм-
митин кэннэ, 1941 с. Ада дойду Улуу сэриитэ садаланар, Захар Васильевич от
ыйын 4 кунугэр бада еттунэн сэриигэ барар. Кини Ельня куорат турар сирин
кемускэспитэ, бу сир хас да тегул илииттэн илиигэ сылдьыбыта, манна суос-
таах кыргыйыы уонна хабыр хапсыйыы куннэрэ буолбуттара. Остеех Смолен-
скай куораты хоту еттунэн Росславля оройуонун тодо кеппуттэрэ уонна Москва
диэки дьулуспуттара. Захар Васильевич Москваны кемускуур ийин историческай
кыргыйыыга сылдьан, атадар баайыран ый кэринэ госпитальга сытан эмтэммитэ.
Утуерэн баран сапернай батальон бастакы ротатыгар минсрунан анаммыта. Мос-
кваттан немецтэри ултурутэн ууруллубуттэрэ. 1942 с. муус устарга Захар Васи­
льевич ыараханнык баайыран, Москва, Вязник, Актюбинскай госпиталларыгар
эмтэммитэ. Онтон Киевтээди Кыйыл Знамялаах байыаннай-пехотнай училигцеда
преподавателинэн анаммыта. Бу кэмнэ байыаннай академияда тэннэйэр «Выс­
трел» уерэди бутэрбитэ уонна 1919—1923 сылларга нууччалар уонна туроктар
сыйыаннайыылара» диэн тиэмэдэ диссертацияны кемускээн, историческай наука
кандидата буолбута. Онон 8 сыл армияда сулууспалаабыта.
1948 с. партия уобаластаады комитетын ынырыытынан тереебут Сахатын си-
ригэр кэлэн, бастаан ССРС Наукаларын академиятын научнай сотруднигынан,
1949 сылтан тыл, литература, история институтун Саха сиринээди филиалыгар
директорынан улэлээбитэ. Улэлиир кэмигэр институт коллектива улааппыта, эл­
бэх научнай кадрдар иитиллибиттэрэ. Сибиир, Москва, Ленинград улахан науч­
най кииннэрин кытта сибээс олохтоммута.
1963 сыл ССРС НА СО ийинэн тэриллибит институт директора, академик, Со-
циалистическай Улэ Геройа Алексей Павлович Окладников туруорсуутунан За­
хар Васильевич институт солбуйааччы директорынан уонна «Сибиир историята»
диэн 5 томнаах монография кылаабынай директорынан ананан Новосибирскай
куоракка Академгородокка улэлии, олоро барбыта.
Захар Васильевич бэчээккэ тахсыбатах улэлэрин тас еттунэн 70-ча улахан науч­
най улэлэр автордара. Олор истэригэр Саха сирин историятын 3 томнаах кинигэ-
тин II—III томнарыгар соавтор, редактор; «Бутун Сибиир историятын» 5 томнаах
кинигэтин суруйан, редакцияласпыта; «Саха сирэ XIX, XX» уйэлэргэ «Саха сирэ
1917—1941 сылларга социальнай-экономическай сайдыыта» диэн монографияны
суруйан тумуктээбитэ. Бу кэнники улэтинэн 1973 с. историческай наука доктора
буолбута уонна Государственнай бириэмийэ лауреатын урдук аатын ылбыта.
Захар Васильевич диригг билиилээх историк, историческай наука доктора
этэ. Кинини Советскай Союз улахан научнай кииннэрин учуонайдара улахан-
нык сыаналыыллара, билинэллэрэ. Кини угус научнай улэтин тайынан научнай-
тэрийэр, общественнай улэни ыытара. Наукалар Академияларын Президиумун
координационнай советын секретарынан, Тыл, история, философия наукаларын
национальнай сыйыаннайыыга Сибиирдээди зональнай группаларын комиссия-
тын председателинэн, элбэх научнай сборниктар редколлегияларын чилиэнинэн,
партийнай бюро солбуйааччы секретарынан улэлээбитэ, маны тайынан научнай-
производственнай комиссияны салайбыта.
Захар Васильевич Ада дойду сэриитигэр хорсунун ийин Кыйыл Сулус уордьа-