Page 58 - Сулустарга тиэрдэр суол

Туман курдук оргуйан,
Тон куенунэн
Тодус дохсун холоругу
Togo ытыйан,
ДодуЬуол оностон,
Суллэр этин сирдьитгэнэн,
Сааллар чадылдан аргыстанан,
Баалтаанай ох курдук
Барылыы кетен,
Ырыалаах ох курдук
Ыйылыы кетен,
Сулус ох курдук
Сурулуу кетен,
Сындыыс уотун курдук
Сыыйылла турдада . . .
Ракета Байконур космодромтан уут-укчу итинник ньирилэ-
эн куерэйэр кыырай халлаанна - билинни саха поэта туойбу-
тун курдук! Онтубут тугуй. Кырата икки-ус суус сыл анараа
ертугэр айыллыбыт олонхоттон Былатыан Ойуунускай суруй-
бут ’’Дьулуруйар Ньургун Боотур“ кинигэтигэр уут куруену
урдунэн кестер Урумэччи манан аттаах Урун Уолан обургу
дохсун айана хоЬуллар.
Былыргы саха дьоно теЬе элбэх сулуЬу билэллэрэй?
Халлаанна элбэх сулустар сомодолоон кестеллерун (сытыы
харахтаах киЬи алта-сэттэ сулус силлиЬэн кестерун араарар, дьинэ,
540-ча сулус тумсубутэ) Ургэл сулустар (Плеяды) диэн ааттаабыт-
тара. Билэллэрэ Аранас сулуЬу (Большая медведица). Ити сэттэ
сулус халлаанна кеЬерунэн ебугэлэрбит туунну кэми быЬаарал-
лара: ’’Аранас сулус кутуруга халлаан ортотугар салаллан, туун
уеЬэ буолан барда“. весе туунну халлаан бачымах сулустарыттан
Yc Мэндэгэни, эбэтэр Энэр сулуЬу (Орионов пояс) араараллара.
Кини элбэх аргыс сулустаадын иЬин мэнэЬиктээх Мэндэгэ сулус
дэнэрэ. Оссе биэс сулустаах Ынах Буута диэн дьикти ааттаах су­
лустар белехтере баара. Аны Чолбоммут, Уоттаах Сулус (Венера).
Ойуунускай ”Улуу Кудансатыгар" Чаачыгыр Таас ойуун этэр ээ:
”Бу Чолбон былыр былыргыттан, сир-халлаан оноЬуллуодуттан,
аан дойду айыллыадыттан ыла саппахтаах сатыы мадан халлаанна,
туллубат тутаада буолан ананан айыллыбыт Улуу сулус буолар“.
Млечный Путь сахаларга Халлаан Сиигэ диэн ааттаада. Кометаны
- кутуруктаах сулуЬу — бэлиэтээн хаалбыттар. Билигин сиргэ чу-
гаЬаан иЬэр Галлей кометата 1835, 1910 сылларга халлаанна ун-
ньулуйан ааЬарын кердехтере.
Пушкин Дьокуускайга додоро, поэт уонна критик, декабрист
А.А.Бестужев-Марлинскай 1828-1829 сылларга кеске олорбута.

56