Page 9 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

ейдеебетун бэлиэтээтэ. Бу кэмиэ киЬи хайдах дьаЬанабын, тугу тобулабын. о^олорбун, сиэннэрбин
ханнык хайысханы таба тутан ииттэхпинэ туруктаах дьон буола тахсыахтарай диэн
ырыиалыырын, быыс арыт кордууру^’ и™ ьыбычча кыайтарбатын. онноо^ор саастаах дьон муна-
тэнэ сылдьалларын. 050-ыччат етто угустэрэ сайдыы дьал^аана хайдах, дьайыа^ын
толкуйдаабаттарын эттэ. “...Итиннэ омук уйул^ата алларыйар. Кене санаалаах, олоххо бигэ
тирэхтээх буолуута ыарыыр. БиЬиги сахалар эрэ буолбатах, аан дойду кыра даманы омуктара инники
еттугэр сатаан дьаЬанар туЬугар тирэх кердууллэр. Туох эмэ буолла^ына киЬи ырыиалаан тердун
була сатыыр. Айыл^а оннук айбыт. Омуктар бэйэлэрин ааспыт олохторун, култуураларын,
историяларын туеЬэн кереллер, онтон тирэх кердууллэр. БиЬиги сахалар туохха тирэнэбит
диэтэхпитинэ, олоихоттон ордук куус, тирэх буолуох суох. Сайдыылаах, элбэх ахсааннаах норуоттар
Саха омугун ебугэтэ улуу айымньыны айбыт, суду нэЬилиэстибэлээх эбит, инникитин сатаан
буебэйдээбэтэххэ сутэн, симэлийэн хаалыан септее^уттэн дьааххайаллар". - диэтэ.
Александр Николаевич ебугэлэрбит уйэлэр тухары хаалларбыт бэлэхтэрэ, кэриэс тыллара
олоихо сутэн хаалла^ына киЬи-аймахха улахан сутук буолуо диэн, аан дойду муиутуур айымньытын
быЬыытынан бэриллибитин бэлиэтээтэ. Урукку сылларга саастаах дьон ылсан уерэппиттэрин,
билигин кестуу эдэримсийбитин, уЬуйааииа 050 кыра эрдэ^иттэн олоихону уерэтэн са^алыыр
кэскиллээ^ин, ааспыт уйэ5э суруллубут Ийэ олоихолору ейдеен-дьууллээн, куойатыгар-маикытыгар
киллэрэн аахпыт 050 тереебут тылыгар тапталы уйэтин тухары сутэрбэтин, бу туЬугар улэ
ыытыллыахтаа^ын туЬунан эппитин саала ытыс тыаЬынан бигэргэттэ.
Олтех нэЬилиэгин баЬылыга Константин Алексеев мустубут дьону нэЬилиэк олохтоохторун
аатыттан э^эрдэлээтэ уонна туелбэ олоихоЬуттарынан киэн тутталларын кэпсээтэ. Эдэр ыччаттарга
ебугэлэрбит тэлбит суолларын, олоихолорун, ырыаларын-тойуктарын уйэтитии диэн ба^а санаатын
эттэ.
Уус-Алдан баЬылыга Алексей Федотов улуус сурукка киирбитинэн 100 олоихоЬуттаа^ын,
быйыл Петр Саввич Олесов - Куех Буетуккэ тереебутэ 150 сылын бэлиэтиир ереспуубулукэтээ^и
улахан ыЬыах ыьттылларын иЬитиннэрдэ. Ил Тумэн бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков салалтатынан
ереспуубулукэ^э Олоихо сайдыытыгар киэи улэ ыытыллара кэскиллээ^ин бэлиэтээтэ. "Хас биирдии
нэЬилиэккэ энтузиаст дьон улэлииллэр. Улууспутугар М.З. Сивцева олоихоЬуттары уйэтитиигэ
утумэн улэни ыытар. Баата^айга В.И. Троева, Кэптэнигэ З.П. Лугинова, Туулээххэ А.И. Семенова,
Бэйдииэ^э З.И. Шепелева, Т.И. Жиркова, А.А. Лугинова уонна да атыттар тиЬигин быспакка
уйэтитиигэ улэлэЬэллэр. Инникитин даманы саха норуота ебугэбит хаалларбыт олоихотун, угэЬин,
сиэрин-туомун, терут дьарыгын илдьэ уунэ-сайда олоруо^уи”, - диэн этиитин тумуктээтэ.
Филологическай наука доктора, М.К. Аммосов аатынан ХИФУ профессора Василий
Илларионов Бэйдииэ сиригэр 25 сыл анараа еттугэр Д.М. Говоров - ОлоихоЬут Миитэрэй тереебутэ
145 сылын бэлиэтии кэлэ сылдьыбытын кун бэ^эЬээиии курдук ейдуурун кэпсээтэ. Ити кэмтэн ыла
Александр Николаевич Жирковы кытта алтыЬарын, кини "Олоихо Ассоциацияга" тэриллиитигэр
улахан еиелее^ун, угус олоихо кинигэтэ тахсарыгар улэлэспитин уонна улэлэЬэрин, Олоихо
ыЬыахтарын тэрийэн ыытыыга улэтин бэлиэтээн эттэ. "Хас биирдии туелбэ аатырар-сура^ырар
олоихоЬуттардаах. Уус-Алдаииа олоихо уутуйан уескээбит, олоихо биЬигэ буолар диэн бигэтик
этэбит. Мария Сивцева улуус олоихоЬуттарын туерт кинигэни таЬаартарбыта, итинник улэлээх
улуус а^ыйах. Кун бугуииэ диэри Уус-Алдан улууЬун олоихоЬуттарын туЬунан анал научнай улэ
сурулла илик. Кинилэр олоихолорун ырытан, чинчийэн уратытын уерэтиэххэ баара’', - диэн
санаатын эттэ.
Бэлиэ кун ереспуубулукэтээ^и "Олоихо ассоциацията"' общественнай тумсуу' бэрэссэдээтэлин
солбуйааччы Елена Протодьяконова, Уус-Алдан улууЬун уерэ^ин управлениятын салайааччы Ирина
Тарская, Уус-Алдан улууЬун култууратын салайааччы, улуустаа^ы Олоихо Ассоциациятын
бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Иннокентий Аммосов э^эрдэлэрин эттилэр.
Салгыы туерт хайысханан: "Уус-Алдан улууЬун Олтех нэЬилиэгин олоихоЬуттара,
олоихолоро”, "Кэнчээри ыччаты олоихо^о уЬуйуу’’, "Туелбэ^э олоихо эйгэтин олохсутуу
ньымалара, соруктара”, "Олоихо тыла-ийэ тыл” дакылааттары истин буолла. Барыта 19 050. 53
улахан киЬи Тааттаттан, Мэиэ-Хаиаластан, Чурапчыттан, Хатастан, Дьокуускай куораттан уонна
Уус-Алдантан кыттыыны ыллылар.
Экспертэринэн олоихо сайдарын, уйэтитиллэрин туЬугар ереспуубулукэ^э улэлии-хамсыы
сылдьар дьоммут филологическай наука доктора. М.К.Аммосов аатынан ХИФУ профессора Василий
Илларионов. Саха Ореспуубулукэтин норуоттарын култуурунай нэЬилиэстибэлэрин киинин сурун
улэЬитэ "Олоихо Ассоциацията” общественнай тумсуу вице-президенэ Елена Протодьяконова уонна
бу Ассоциация кыттыылаа^а Семен Черноградскай. "Арчы дьиэтэ'* д>э<уобунай култуура киинин
дириэктэрэ Валентина Бочонина, педагогическай наука кандидата, "КылыЬах” 050 образцовай
студия теруттээччитэ екатерина Чехордуна, Саха Ореспуубулукэтин норуоттарын култуурунай
нэЬилиэстибэлэрин киинин сурун улэЬитэ Зоя Сысолятина. терут оскуолалары чинчийэр институт
сурун научнай улэЬитэ Диана Ефимова, Саха Ореспуубулукэтин норуоттарын култуурунай

7