Page 145 - ИВМ Үлэҕэ таптал-дьоҥҥо таптал

интэриэЬэ кетердор олохторун кэтээн керуугэ, чинчийэн
уерэтиигэ кубулуйбут. Омтон Сеха государственной уни-
верситетын бутэрэн баран, Аллайыаха улууЬун Чокур-
даах беНуелэгэр физика учууталынан анаммыт. Кетер
элбэбинэн, хоту теруурунэн-ууЬуурунан кини 6у дойдуну
себулээбит. Иван Ионович кыталыктар ууЬааЬыннарыгар
урут суруллубатахтары билбит-кербут. Кыталыктары
тэкз, атын кетордер олохторун кытта эмиэ билсибит.
Дьэ оной, кини кэпсээннзриттэн тугу ейдеен хаалбыплын
кунду аабааччыларбар билиЬиннэрэбим:

Турунаан

Турукаан (гага) 4 суол араастаах. Гага сибирская (бир-
гинньэх), гага очковая (ачыкылаах), гребенушка (сыа
мурун), обыкновенная (коннеру турукаан). Бу куобастан
(гагара) олох атын кетер.
Турукаан уйатыгар баар туутун 40 бырыЬыаныгар ды-
лы хомуйан истэххэ, кини бэйэтин доруобуйатыгар туох
да эмсэбэлэниитэ суох, ол тууну толорон иЬэр. Оннук
тууттэн он*оЬуллубут соннор валютаба атыыланаллар.
Турукаан туутэ уйатыттан эрэ ылыллар, бэйэтин елер-
доххе да, кини туутун кыайан араарбаккын. Турукаан
Саха сирин туундаратыгар барытыгар баар.

Ураты кетердор

Гиннесс кинигэтигэр саамай д и р и кк э умсарынан киир-
бит м уора куобаЬа (белоклювая гагара) буолар. Кини 28
метр дирин-кэ умсар кыахтаах. О ттон туундара xaaha
(белый гусь) 120 кыраадыс тымныыны тулуйар. Teho эмэ
киниттэн быдан ордук кеп туулээх, халын* тириилээх у р у к
эЬэ 80 кыраадыс тымныыны эрэ тулуйар эбит буоллабы-
на, туундара xaaha тымныыга уеруйэбинэн уратылаах.
Манна дабвтан эттэххэ, хаастар маннык керукнэрин
И. И. Дьячковскай уерэппит: лыглыйе хааЬы (белолобый
гусь), алтан харабы (пискулька), урун- моойдообу (гусь
белошей), хара хааЬы (канадская казарка), хонюр хааЬы
(чуменник) уонна уеЬэ ахтан эппит туундара хааспытын.

Кетердор сымыыттармн туЬунан

Сэдэх кетердор, тэтэркэй хопто (розовая чайка), кы-
талык сымыыттарын тыытар, сиир олох сатаммат. Туун-
дарабв сы лдьаккы н, собурууттан кэлбит сорох дьон тэ-
143