Page 26 - Ийэ тыл - мин тирэ5им 2009

АЙЫЛЬА ДЬИКТИ КЭРЭ КЭСТУУТЭ

Кыталык
(Реферат)

Кыталык — сэдэх кетер.

Кыталык (стерх) — туруйалар кэргэннэригэр
(белехтеругэр) киирсэр, биологическай аата — белый журавль.
Ыам ыйыттан баладан ыйыгар диэри биЬиги дойдубут хоту
ертугэр эрэ уйаланар — Обь ерус тардыытыгар уонна Саха
сирин туундаратыгар теруур-ууЬуур. Индияда уонна Кытайга
кыстыыр. Ахсаана наЬаа адыйах — 1980 сыллаахха 250-300
эрэ этилэр.
Кыталык уЬун атахтаах, уЬун моойдоох улахан кетер.
УЬуна 1,2 — 1,4 м тиийэр. Кутуруга кылгас, куорсуна чиц
уонна кытаанах. Сир кетерунэн аадыллар — сиргэ уйа туггар,
3 caahbiTTaH сымыыттыыр. Саастарын-уйэлэрин тухары 1
паара буолаллар.
Кыталыктар тустарынан бастаан Ричард Маак 1854
сыллаады экспедиция тумугунэн 1887 сыллаахха тахсыбыт
кинигэтигэр бэчээттэппитэ. Ол эрээри, кыталыктар олохторо
учугэйдик уерэтиллибэтэдэ. Арай “кэнники сылларга кэцээтэ”
— диэн бэлиэтээбитэ Саха АССР уонна РСФСР утуелээх
учуутала, биллиилээх орнитолог Борис Николаевич Андреев
(1985 с. елбутэ). Кини Сунтаар Элгээйитигэр тэрийбит
“Айылда музейа” билигин 5 тыЬыынча экспонаттаах бутун
аан дойдуга биллэр музейно-экологическай киин быЬыытынан
улэлии турар. Б.Н. Андреев суруйбутунан, кыталык былыр
Булуугэ теруур эбит буолладына, билигин туЬэн aahap эрэ
кетер эбит. Атын туруйалартан чэпчэкитик араарыллар —
быдан улахан уонна куорсунун туутэ кэрэ хаар-мацан,
22