Page 25 - Д.С.Андросов Тойон Муру

сон'нуур, Россия колониальная; системата талбытынан айбардыыр
кэмнэрэ этэ. Ол курдук, 1632 сыл балабан ыйын бутэйик куннэригэр
Буотур Бекетов байылыктаах xahaaxxap этэрээттэрэ влуенэни тан"-
нары устан кэлэн, билинлгинэн Нам улууйун II Хомустаавын уонна
Уус-Алдан улууЬун Боровой нэЬилиэктэрин ыпсыыларыгар тохтоон-
нор майынан кириэппэс (остуруок) туттан боворготунэн баран олох-
тоохторго «Ясак» (дьайаах) телевйунун олохтоон барбыттара. Саха
омук ава уустара тастан киирбит дьон куус еттунэн бэйэлэрин дьа-
Ьалларын олохтоон уонна таптаабыттарынан айбардаан барыыларын
утарылайан барбыттара.
Ити кэмигэ бороботтор ава байылыктара Легей Тойон кини бас
билэр сирин кытыытыгар тастан киирбит сэрии дьоно туох быйыы-
лаахтарын, олохтоох дьон'Н'о хайдах сыйыаннайалЛарын ыраахтан,
Тойон Муру Томторуттан кэтээн сылыктаан кордобе; Киниэхэ бука
Муру Эбэтин киэн'-куотг киэлитэ, саймаархай тайаата уйуну-киэни
ырьнгалаан корерго уонна сыта-тура кэскиллээхтик толкуйдуурга,
ыксаллаах кэмнэргэ ыксаабакка септоох быйаарыыны ылынарга бэ-
йэтин киэбинэн-тайаатынан сабыдыаллаатаба. Ол иИинЛогей Тойон
хара ман-найгыттан кэлии дьону утары охсуЬаары саа-сэп урдугэр тус-
пэтэбэ. Tohe да маьгнайгы утаа буолбут угар ыл ah ы ы л ар га кыттыбы-
тын ийин, кэлин буолбут быйаарыылаах кыргыЬыыларга кыттыба-
тава, тоттерутун нуучча казахтарын, салайааччыларын, воеводаларын
кытта эйэлэЬии суолун тутуйан дьонун-сэргэтин хааннаах хапсыйыы-
лартан тохтоппута уонна утарылайар ава ууСтарын байылыктарын ты-
лыгар киллэртээн эйэлээх олох ыллыгар тумэ сатаабыта. Летой Тойон
бу ыллыктаах, ыраавы ото корер ойе-санаата саха омук инники оловор
улахан суолталаммыта. Ол курдук, саха омук улуу нуучча норуотун
кытта уЬун уйэлэргэ довордойуутун, эйэлээхтик олоруутун суола
айыллыбыта. Итинтэн сиэттэрэн саха омукаан дойду цивилизованнай
омуктарын уонна государстволарын кытта алтыйыытын аартыга
арыллыбыта.
Муру Эбэ итии тыынынан буобэйдээн ииппит улуу уолаттара
тореобут сахаларын норуотун инники дьылваларын уонна сайдыытын
туруулайан кемускээбиттэрэ. Ол курдук, Боровой улууйун кулубата
Алексей Аржаков—Сэйэн Ардьакыап 1789 с. балаван ыйын 18 кунугэр
Россия колониальнай империятын ыраахтаавытыгар Екатерина II-
ба «Сахалар былааннара» диэн сэттэ пууннаах докумуону туттарбыта.
Сэйэн Ардьакыап туттарбыт «Сахалар былааннара» диэн докумуона
саха омук инники дьылбатыгар, салаллан олоруутун уонна сайдыытын
суолларыгар олук уурбута. Сэйэн Ардьакыап ыраахтаавы Екатерина
23