Page 21 - Д.С.Андросов Тойон Муру

буолайын илинтгилии-хотугу улуустарга Tehe бурдук тиэллибитин ту-
йунан 1860 сыл атырдьах ыйын 16 кунугэр уонна балабан ыйын 14
куннэригэр он'ойуллубут отчуоттарга улуус кулубата Степан Инно­
кентьевич Васильев илии баттаабатах. Эбэтэр отчуокка бу курдук
этиллэр, ону нуучалыы туох баарынан суруйабыт: «До отчета т.е. 25
августа 1860 года Васильев Степан Иннокентьевич — голова умер»,—
диэн. Онон улуус кулубата Степан Иннокентьевич Васильев—
Кылыкынай 1860 сыл сайыныгар елбутэ чуолкай эбит.
Муру Эбэ куелун кейерееру сорунуу кэнниттэн угут-ен'дьыллар
аайаннар уйун кураан сылларынан солбуллубуттар. Муру Эбэ уутун
уолуута салбанан барбыт. Уйун кураан сыллар ортолоругар кылгас угут
«ойбон» сыл кэлэн ааЬааччы. Ол курдук, 1926 сыллаахха ыам ыйыгар
- сааскы Ньукуолун кэнниттэн елгемнук ус тутумнаах инчэбэй хаар
туйэн ус кун ууллан буппутэ yhy. Бу.туйунан педагогическай улэ вете­
рана, Аба дойду Улуу сэриитин активнай кыттыылааба, суруйааччы
Николай Данилович Бурцев бу курдук кэпсээбитэ:
— Мин ыспаан'каба ыалдьан сытарым, инчэбэй хаар ус кун сытан
ууллубута. Эбэ халдьаайытыттан сааскы ириэрии курдукуукурулгэн-
нэрэ тан-нары суурбуттэрэ. Эбэбэ уу киллэрэр урэхтэр кен-устэрэ дох-
сун сууругунэн устан доллойуппуттара. Онно Буочара урэбэ Куойабас
куелун толорбута, онтон илин урэх Тарынтгаах Атахха уонна Тойобо
куелугэр киллэрбитэ. Тойобо куелэ улаатан кен-уйун ортотунан уулам-
мыта,—диир. Ол кэлэн ааспыт елгем уу кэнниттэн кураан сыллар сал-
банан барыыларыттан Эбэ куелун уолуута куускэ салбанан барбыта.
Научнай кэтээн керуу тумугунэн 1932 сыллаахха Эбэ куелун иэнэ
41,2 квадратнай километр эрэ буолбута. Куелун саамай дирин-э 12-10
метр, онтон киниэхэ баар уу саппаайа 152 (10) 6 кубическай метр буол­
бута. Муру Эбэ куелун куускэ уолуута Аба дойду сэриитин инниттэн
Саха сирин киин оройуоннарыгар уйуннук туйэн ааспыт уот-кураан
сылларга барбыта.
Эбэ куелун уолар уйун сылларын устатыгар киниэхэ киллэрэр
урэхтэр 1944-45; 1954-55; 1967-68 уонна 1978-79 сылларга буолбутугут,
“ойбон” сылларга ууларын киллэрэ сылдьыбыттара. Ол гынан баран,
Эбэ куелэ уйун курааннарга сутэрбит уутун кыайан толорботохторо,
куел уолуута ессе куускэ салбанан бара турбута. Ол курдук, 1965 сылга
кэтээн керуу тумугэр Муру Эбэ куелун иэнэ 26,7 квадратнай кило­
метр, саамай улахан дирин-э 10-8 метр уонна уутун саппаайа 84 (10)6
кубическай метр эрэ хаалбыта. Онон 1719 сылы кытта тэн-нээтэххэ,
хас да тегул аччаата, уутун кийи испэт буолла, дэлэбэ да угус тас уес-
тэрэ уоланнар хонууга кубулуйдулар, урукку орто, дирин- уестэрэ
19