Page 298 - Владимир Санги. Талыллыбыт айымньылар

деете! Myopaga, эбэтин кытта мууска нерпаны бултуу сылдьан истибитэ. Улуу улахан
борок кыыл, кехсун уллэтэн, муус быыбынан ыраас ууга устара, тимирэн хаалара,
сотору буолаат, сол сиринэн дагдайан тахсара. Макнай ыараханнык «бууп!» диэн
ибиллэрэ. Онтон кыыл бэйэтэ костей кэлэрэ. Бу нерпа муора моллюскаларын уу ан-
нынаазы мустар сирдэригэр керулуурэ. Ол муораба этэ...
Пларгун ибиллээн, тыыммакка да турбута. Тебетугэр мастан хойуу кемнех туспутэ.
Бабыттан ата^ар диэри буруйбутэ, сирэйин саба ыспыта, тыына хаайтара сыспыта,
сонун сазатынан киирэн, кехсун тымныынан хаарыйталаабыта.
Пларгун, хаарын тэбэнээри, харыйа мутугун тардыаласпытыгар, мабы таарыйарын
кытта тебетугэр уонна кехсугэр кемнех хаар урут-урдугэр тубэн бетургээбитэ.
Хаар сирэйигэр, илиитигэр, кехсугэр ирэрэ. Баата куртката, итии халын ыстаана
ньылбы сытыйбыттара.
Тула хаар кемнехтере бокуойа суох тубэр тыастара ибиллэрэ: бууп! бууп! Мае му-
туктара, ыарахан табабастан босхолонон, кетер кынатын курдук, уерэ-кете чэпчэки-
тик хачайданаллара.
Урдук харыйаттан улахан бечеке кемнех сууллан, хатыгг тебетун хам баттаан сы-
тар хомурах урдугэр саалынна: Алдьархайтан теле кеппут хатык барахсан, чэгиэн
курубуна курдук, кене обуста, тебете халлаатта харбаста, босхоломмутун итэбэйбэ-
тэхтии, дьиктиргээбит, куттаммыт курдук тула керуннэ.
Хайыбар суолун типпит этэ, онон Пларгун сэрэйэн, маска онон-манан охсубут бэ-
лиэтин тутубан баран испитэ. Хаар олус сымнабаба, оннообор кэтит булт хайыбара ди-
рикник батары тубэрэ. Пларгун аарыма токур харыйа табыгар уурбут макнайгы мэ-
киэтигэр тиийбитэ. Сака туспут хаар урдугэр мастартан кемнех саккыраабыт. Ардыгар
бытархай хаар туспутун булчут кердуу сатыыр киибин суолугар маарыкнатара...
Халык хаар туспут макнайгы кунугэр тыа харамайдарыттан биирдэрэ да сиргэ
туспэтэбэ. Уйаларыгар мае урдугэр сабан олороллоро. Тайба убуктарыгар араастаан
суугунаан, сибигинэйэн бэйэтигэр угуйар, ол эрээри кыыл халык сымнабас хаартан
куттанар: сымнабас хаарга тебе куустээ^ик, быбыйык ибин ырааппаккын.
Кыыллар билэллэр: кунунэн хаар чикиэр, туунугэр тымныы хам ылыа^а, тебе да
чараас буоллар, сэрэнэн хаамтахха, уйар буола хомурах уескуе5э.
Макнай уйаларыттан хаар тубуен иннинэ убуннук сытар гына тото абаабатах ерте
тахсыахтара. Аччык буоллахха, ханныктаах да сылаас уйа тымныы курдук буолааччы.
Бугун, ба^ар, сарсын эмиэ суолу кербеккун.
Онон Пларгун теннубутэ.
Кенграй хаарга тебетугэр диэри батыллара, бэрт эрэйинэн хаамара. Эдэр булчут,
хаар чараас эрдэ5инэ, ытынан бултуур саамай табыгастаах кэми куоттарбытын ей-
деебутэ. Уол Нехакка абаккарбыт, кыыбырбыт, хомойбут санаата кыынньыбыта, ол
гынан баран, тугу да гынар кыах суох...

Эн кимкиний?

Халыкнык туспут хаар кэнниттэн хайыбар суолун хат уктуургэ тиийиллибитэ. Сака
туспут хаар сымнабас уонна дирик этэ, булчут тобугар диэри батары тубэрэ. Пларгун
хайыбар урукку суола сака хаар анныгар кытаатан сытарын сэрэйбитэ. Кини, бэркэ
сэрэнэн тайабынан бигии-бигии, бытааннык хаампыта. Абыйахта хардыылаат, эргэ
суолу хайыбарынан эндэппэккэ булар буолбута: урукку суол урдунэн бардабына, ха­
йыбара дирикник тимирбэт. Онтон, сыыба хаамтык да, хаарга батыллара. Суусчэ хаа-
294