Page 402 - 2-с Легей нэьилиэгэ

-с легей_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

кинээЬинэн эмиэ бигэргэтиллибит. Кэлин Мас Мэхээлэни кинээЬинэн yhyc бол-
дьоххо хааларга кердеЬе сылдьыбыттар. Кини ол курдук кинээЬинэн улэлии оло­
рон, эмискэ муггурдаадынан ыалдьан 1874 с. Хаптаанньа сайылыкка сытан елбут.
Ону бигэргэтэр хас да кэпсээн баар.
Мас Мэхээлэ тустубутун тухары киЬиттэн охтубатада yhy. Дьокуускайга 1853 с. саас-
кы дьаарбан'када кубурунээтэр Константин Никифорович Григорьев содурууттан
М.Н. Зверев диэн цирк бедеЬун адалан, Мас Мэхээлэни кытта туЬуннарбыт. Ол
хапсыЬыыга Мас Мэхээлэ кыайбыта биллэр. Онно кубурунээтэр анал дьаЬалынан,
Мас Мэхээлэ биир меЬеех харчынан уонна 3 адыстыы киилэлээх саахар тебетунэн
надараадаламмыт. Биир меЬоех (100 солкуобай) диэн оччотоодуга элбэх харчы.
Ити садана, биир ынах сыаната 3 солкуобай эбит. Оччотугар, билигин массыына-
нан бириис ылар спортсменнардаадар улахан бириискэ тиксибит эбит. Бу дьыала
дьиьгнээдин кыраайы уерэтээччи И.Е. Березкин 1981 с. Ленинградтаады архыыптан
булан, биЬиэхэ Бородой музейыгар куоппуйалаан биэрбитэ. Ити аата Мас Мэхээлэ
ессе ыраахтаадылаах Россия садана, Саха сирин чиэЬин бастакынан кемускээбит
киЬинэн буолар. Ол да иЬин, М.С. Карамзин-Мас Мэхээлэ уос номодор киирэн
билинтги дьонтго кэпсэлгэ сырыттада.
Хатастан «Киин куорат» хаЬыакка Мондур Ох диэн киЬи бу курдук суруйбут:
«...Нууччалар Иван Поддубнайынан хайдах курдук киэн тутталларый? Оттон япо-
нецтар билигин Ватанабены национальнай герой курдук чиэстииллэр дии. Оттон
биЬиги, сахалар, Мас Мэхээлэнэн киэн туттуохпутун сеп дуо?..» Кини: «Мас Мэхээ­
лэ уонна Беде бедестер» диэн кинигэ терут сыыЬа суруллубутун, автор, бу кинигэдэ
Мас Мэхээлэни баЬаадырдар еруттэрин ыйан туран, утаран суруйбут.
М.С. Карамзин-Мас Мэхээлэ аатын аныгы ыччаттар инники куентгэ тутар да
буоланнар, кини аатынан курэхтэЬиилэр буолаллар уонна ессе тэнийэн сылтан сыл
ыытылла туруохтара.

Гаврил Никитич Карамзин,
Мас Мэхээлэ тереппут сиэнэ
Кэптэни 6eh.

Кимэ, кэмэ билиннэ

Бэрт Хара кэнниттэн биЬиги улууспутугар номоххо киирбит, норуокка биллибит
будуруйбэт бедес, дьоЬун тустуук Мас ХараамыЬын олодун кэпсээнэ он'оЬулла или-
гэ. Кэлигггги сылларга кини туЬунан Киин архыып уонна кинини билбит-истибит
сэЬэнньиттэр бигэргэтэллэринэн кылгас олодун кэпсээнэ торумнанна.
Михаил Семенович Карамзин Легейге, Сыылас адатын ууЬугар тереебут. Адата
Семен 1840 с. кинээс буола сылдьыбыт эбит. Кини сэттэ уолланан ситэн-хотон оло­
рон ааспыт. Михаил 18—20 саастарыгар, эЬэтэ, сууЬугэр чугаЬаабыт одонньор сиэ-
нин боруобалаан керен баран: «Ханнык бадарар туЬулгэдэ оонньуоххун сеп буол-
буккун, онон кытаат», — диэн алдаабыт. Уол онтон ыла тустуунан дьарыктаммыт.
ТулуЬан тустар киЬи адыйах буолан, аьгаардастыы албан аатырбыт.
Бэйэтин убайдара, бэркэ кыанар дьон эрээри, содотодун суон сурадырбыт инилэ-
рэ «Мас ХараамыЬын дуо?» дэтэн кинилэри баЬыйбыт. УлууЬугар олохтоох тыллаах
утуе киЬи быЬыытынан биллибит Нуолур Уйбаан диэн инитэ, ааттаах тустуугунан
биллэрэ. Атыттартан Сыраан Сэмэн аатын курдук буолбатах, ahapa кыанар эрээри,
сэмэйэ бэрдинэн сэнэбилгэ тубэЬэн, кимиэхэ да кууЬун-уодун биллэрбэтэх. УЬун
Буут — ологгхоЬут, ырыаЬыт буолан уос номодор киирбит. Дьэрдьигинэс Мииккэ —
атадынан быЬыйа биллэр, дэггнэтэн тустара, атыыр одус кехсугэр туран баран Хап­
таанньа сыырын таггнары суурдэн киирэрин седен, бэркиЬээн кэпсииллэрэ yhy.
Баллакыын БаЬылай хайаларыттан да мелтех буолан оонньооботох.
МаЬы бэйэтин, оччотооду куустээхтэр араастаан боруобалаан кердехтерунэ, ха-
нан да дьиэк киллэрбэккэ, сымнадаЬа, кенете баЬыйан хаЬан да боруоктаЬа сорум-

400 VI туИумэх