Page 407 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУИА

келуейэтин Мындаабаттан тиэйэн тайаарбыттарын, барытын хомуйан баран тобугар
диэри кетеден, эргэ кулууп саалатын эргийэ хаампыта кэпсээн'Н'э сылдьыбыта.
Василий Дегтярев-Чиэппэрдээх

* * *

Куустээх Омуос сиэнэ Дьяконов Михаил Павлович-Нэлээн аймахтарыттан бэрси-
йиннэрэн, бэйэтин кыаллар тэтиэнэх кийинэн, кэмигэр куустээдинэн биллэрэ.
Ордук тарбадар куустээдэ. Былыргы куйуох саахары тарбадынан унту тутара, одус
тириититтэн он'ойуллубут быаны тарбахтарынан быйыта тыытан кердерере уйу.
Атадынан эмиэ кыаллар эбит, ол курдук биирдэ буурдаабытын, тройнойдаан да
кыайан тиийбэтэхтэр уйу.
Мэхээлэ сурдээх адыйах саналаах, улэйит, сымнадас холку майгылаах кийи.
Армияда сылдьан 24 бууту кетехпутун ахтара. Кыладыапсыктыы сылдьан 12 буут-
таах (190 кг) ыйаайыны кетеден тэлиэгэдэ уурара. Биирдиитэ 80 кг куулга кутуллу-
бут сиэмэни икки илиитигэр биирдии куулу быластыы тутан ампаарга тайара. Кыра
содус одуйу тардан ыыппат этэ. Быаны ыйаайын кулгаадар баайан баран ыйаайынтга
Мэхээлэ 540 кг тардара. Биирдэ Мэхээлэ бийиэхэ «20 бууту котодуем этэ» диэтэ (ол
аата 3 центнертэн ордук). Бийиги сымыйардаан, меккуйэн сакалааттайаары гым-
мыппыт. Бийиги кыайтардахпытына, 4 суотай испииргэ собулэспитэ. Ону бийиги
дьоммут сорохторо испиирдэрин харыйыйан аккаастананнар, кетехпетеде.
Сергеев Гаврил Павлович-Бадыкы одонньору, олус модьу кийинэн аадаллар этэ.
Ол гынан баран, туохха да холоммута биллибэт. Онон, бачча куустээх этэ диир кыах
суох курдук. Кини куустээх кийи буолара тас керуггэр, быйыытыгар-тайаатыгар баара
да, кууйумсуйбэт уонна кердере сатаабат этэ. Одонньор кыахтаах кийи быйыытынан
киэгг-холку майгылаада. Кийиргиир, кэпсэнэр, сымыйалыыр, омуннуур диэни билбэт
мае хайдыбытын курдук коне кийинэн сыаналанара. Биирдэ кини маннык кэпсээбитэ:
«Эдэр эрдэхпинэ куоракка сылдьан кердехпунэ, биэс нуучча барабыык таайын тиэйээ-
ри туда кегеллер, тейуулэрэ да, луомнара да суох. Миигиттэн кердестулэр, мин дьии-
бэлэниэх санаам кэллэ. Кинилэри кемелейуннэрбэккэ эрэ, этэрбэйим тумсунан таайы
кетеден илиибин батарар гынным уонна туруору астым уонна кетеден тиэйдим. Ол
20 буут (320 кг) ыйаайыннаах этэ. Нууччалар хайдаан беде буоллулар». 1933 с. одо сыл­
дьан Хаптанада холкуос мунньадар Бадыкыны бастаан керен саллыбытым. Этэрбэйэ
бирээмэ бэрэмэдэйи остообут курдук улахана, модороон улахан хамсатыгар табаах тар-
да олорон, сеп содус кийи икки эрбэдин сада кэтит эрбэдинэн саба баттаан, кулун
чинэтэрэ. Гаврил Павлович биир дьикти дьарыктаадын, дьахтар сатаан одоломмотодуна
быыйыырын уонна унуох тостуутун тутарынан биллэрин кэпсииллэрэ.
Мин дьиэ тута сырыттахпына, 1954 с. манныгы кэпсээбитэ: «Хайалаахха 8-е 8-ка
иэннээх, моойторук муннуктаах дьиэ туттубутум. Ол майын биир кун кэрдибитим.
Ол дьиэ манна кейен киирэн кылгатыллан, сагга муннук тайаарыллан он'ойуллубута
(Г.А.Сергеев эргэ дьиэтэ)», — диэн. Мин онуоха найаа саллыбытым, ириэнэх майы
сайын кэрдэр, тон' майы кэрдэрдээдэр быдан ыарахан буолааччы. Обугэлэрбит дьиэ
майын сайын бэлэмнээччилэр уйу. Хатырыгын суллаан, буорун анныгар тутталлара
уонна бэрэбинэлэрин сымалатыгар хатараллара дииллэрэ. Биир еьг сыл Кэйин-игэ
Даадар арыыта найаа уунэн 100 сыарда от кэлбитэ уйу. Ону быраатыныын 3 кун
охсон кэбиспиттэрэ диэн Кэйин'и одонньотторо кэпсииллэрэ. Балары — бэйэтин
билэр уонна кербут кийи, ылыммата суох курдук буолара.
Бадыкы кууйун-уодун тейе да кердербетер, улэлиириттэн-хамсанарыттан, тут-
тарыттан кини улахан куустээдин, кыахтаадын дьон-сэргэ билэрэ. Ийэр мууйун
ахсынньыга муус биир миэтэрэ халыггнаах буолтун кэннэ ылар эбит. Кэлин хол­
куос хотонугар саах тайаарааччынан улэлээбит, онно куораптаах саады одуйунан
тайааран, сыарданы иннэри тутан кэбийэрэ уйу. Олер саайыгар, олох кырдьыар
диэри кууйун-кудэдин улаханнык ыйыктыбакка, ол курдук улэлээбит.
Михаил Миронович Петухов

Араас кэм бастын дьоно 405