Page 737 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУИА

чаларын тайара. Дьахталларын илдьэ сылдьаллара, кинилэри кытта сахалар эмиэ
баар буолаллара. «Верхоянскай», «экспедиция» дэйэллэрэ, тохтоон итии киллэринэн
аайаллара. Бийиги кинилэртэн толлон хаппахчы кэнниттэн кылахачыйа турарбытын
керен, «хлеб» диэн элийэ быйан, урдугэр «сахар», ардыгар, «конфета» уураннар, «ба-
ранчак, кушай» диэн биэрэллэрэ», — диэн ахтар Пелагея Степановна.
Ийэтэ Оруунэ Тыаматтан теруттээх, кини туойунан араас ийиттэри онорон, ха-
льпг кыйынны таггастары, сылгы тыйыттан олооччулары, ынах тыйыттан этэрбэс-
тэри сакааска тигэн, суегэйгэ, туох айы этэллэринэн мэнэйдэйэн, булчут адатыгар
эбиискэлэйэн улахан дьиэ кэргэн айаан, таинан олордохторо. Кинилэр 22-тэ
одоломмуттарыттан угустэрэ кыраларыгар елен, онтон улахаттар улэ кердейе уонна
ыал буолан урэх байыттан тэйбиттэрэ. Палаша ус сыл быраат Степанныын иккиэн
сиэттийэн хаалбыттар.
Палаша Бээрийэ начальнай оскуолатын бутэрэригэр, быраата оскуолада киирэр
caaha туолбутугар, тереппуттэрэ иэримэ дьиэлэриттэн арахсан Танда 7 кылаастаах
оскуолатыгар кинилэри уерэттэрээри, кейен тиийбиттэр. Сэрии садаланан, олохто-
ро атыйахтаах уу курдук аймаммыта. Убайдара Уйбаан бастакы ын ырыыга тубэйэн,
Москва анныгар кыргыйыы толоонугар охтубутун туйунан биллэрии туппуттар. Бу
дьыл адалара елбут. Ийэлэрэ одолорун интернакка олордон уорэттэрэргэ кэпсэтэн,
холкуойугар улэлии теннерге куйэллибит. Барыта кыайыы туйугар турунуу кэмэ
этэ. Эдьиийэ Александра фрон на коме диэн бэргэйэ, утулук тигэригэр уерэдин
кэнниттэн кемолейер эбит. 7-с кылаайы бутэрээт, салгыы уерэммэккэ улэлии бар-
быт. Бастаан, Байадантай нэйилиэгэр сэкирэтээринэн, онтон Дьокуускайга усту-
дьуоннуур быраатын уерэттэрээри, оччолорго улахан, 100 одолоох Суотту детдому-
гар ус сылтан ордук, салгыы Уус Алданнаады партия райкомун кадрын отделыгар
статистик-учуотчутунан, Томтор детдомугар воспитателинэн, онтон бу детдому
Суоттуга холбообуттарыгар, 1951 с. Тулунада библиотекарынан улэлии тахсыбыт.
1955 с. Дьокуускайдаады культурнай-сырдатар училищены бутэрэн, пенсияда тах-
сыар диэри библиотекарынан 40-ча сыл улэлээбитэ.
Салгыы, РФ утуелээх экономийа, САССР норуотун хайаайыстыбатын утуелээх
улэйитэ, РСФСР норуотун уерэдириитин туйгуна, Ада дойду сэриитин ветерана,
бииргэ тереебут быраата С.С.Аржаков (1929—2007) ахтыытытыттан: «Эдьиийим
бийиги интернакка олорон уерэнэрбит. Айылыкпыт уу хаайы, мин еруу аччыкпын.
Арай эдьиийим Палаша барахсан ийин сыыйын былаатынан быйа баанан, хайдах
эрэ елуу хаайытыттан ордорон мунньан, еребул кун Холлодостоох урэдэр ферма ха-
рабыла буолан, хотон тон муннугар токулла сытар ийэбитин еруйуйэ барарбыт. Ити
Тандаттан 4—5 кес ыраах сир, тымныыга таггайа-саба суох аччык одолорго сыанан
адаабат сырыы буолара.
Эдьиийим ийэтин кытта хаалан миигин уерэттэрээри, 7 эрэ кылаас уерэхтээх
кийи детдом иитээччитинэн, библиотекарынан улэлээбитэ. Ол кыра хамнайыттан
куруук миэхэ ыытан уерэттэрбитэ. 1952 с. учуутал институтун бутэрэн улэйит буо-
ламмын, аны ийэбитин мин ыламмын, эдьиийбин уерэххэ ыыппытым». Ити кур­
дук, сэрии-сут тулаайах ан аардаах одолоро бэйэ-бэйэлэрин ейейен кийи-хара буол-
буттара. Бэйэлэрин дьаныардарынан норуокка тахсыбыт, бийиги улууспут киэн
туттар ытык дьонунан буолтара.
Пелагея Степановна былыргы иис ымпыгар-чымпыгар ийэтиттэн, эдьиийиттэн
уйуйуллан хаалбыт буолан, атын маастардартан ураты суоллаах, буочардаах маастар
буолар. Кини куобах атадынан, кулгаадынан, баттадынан, андаатар, сайыл, кырса
хоггорууларынан, тиин ередетунэн, кутуругунан, о.д.а. бэрт олус бытархай маты-
рыйаалларынан бириинчик аттарыынан, наар туулээхтэн таггастары былыргылыы
уустаан-ураннаан тикпитэ — улуус, республика тайымнаах быыстапкаларга туруо-
руллубуттара. 1995 с. «Норуот маастара» диэн бочуоттаах ааты ылбыта. Эмиэ бу
сыл «Хотугу норуоттар уус-уран оьгойуктара» диэн Санкт-Петербургка ыытыллыбыт
быыстапкада кини улэлэрэ сэггээриини, бийирэбили ылбыттара.
Пелагея Степановна Ярославскай аатынан краеведческай музейга 10-ча уонна

Бугунну тулалыыр эйгэбит уонна олохтоохтор 695