Page 84 - 2-с Легей нэьилиэгэ

-С ЛОГОЙ_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

Олох эриирдэригэр тус бэйэбит сыйыаммыт
Коммунизмы тутааччылар «БылааЬы — совекка», «Сири — бааЬынайдарга» диэн
ерегейдеех лозунунан норуоту ере туруоран ыраахтаадыны суулларан, былааЬы был-
дьаан ылан, 6—7 сыл устатыгар сири дууйа быйыытынан уллэрбиттэрэ.
Адам Тыымпаайыттан сир ылан Кэйиниттэн кеЬен, cyehy ииттэн олохсуйбу-
та. Ити кэмнэ нэйилиэк сэниэ ыалларын кытта сир боппуруоЬугар дьаданылар
улахан кылаассабай киирсиилэрэ буолбут бадахтаах. Ол ийин, 1921 с. Чурапчы-
га 10 улуус дьадан ыларын мунньан кулаактааЬын туйунан конференция буолбута.
Онно бийиги улууспутуттан ус кийи делегатынан кыттыбыттар: Алексеев Дмитрий
Андреевич-Кымахы, Дегтярев Иван Алексеевич-Нойутуой уонна Петухов Мирон
Яковлевич-Меруен.
Тейе да уерэнэ суох буоллар, адам ити сырыытыттан манныгы кэпсиирин
ейдуубун: Хонодортон Сокольников уонна Николай Кривошапкин-Уот Субуруус-
кай конференцияны салайан ыыппыттарын, сир уллэйигин уонна баайдары кы­
лаас быйыытынан эйии боппуруойа керуллубутун... Бийиги дьоммутуттан Кымахы
кэпсэтиигэ кыттыбыт. Ону адам «найаалаабыта» диир буолара. Кини: «Орто, сэниэ
ыаллары эмиэ куоластарын быйыахха уонна баайдарын туордуохха», — диэтэ диэн
сэмэлиирэ.
Адам ТОЗ-тары тэрийиигэ бэйэтинэн кыттан, кеггул еттунэн санаата кетедуллэн,
бадаран туран улэлэспитэ. Холкуостар тэриллээттэрин кытта дьон олодо сэргэх-
сийэн, улэ-хамнас беде кехтенен барбыта. 1931 с. Баттамаайыга I, II Легей уонна
Онер холбойуктаах ыйыахтара тэриллибитэ. 1932 с. нэйилиэк оччотооду киини-
гэр Хаптаггада начальнай оскуола тутуллан улэдэ киирбитэ, Халдьаайыга Хамыс
Тумуйахха улахан тиит аннынан холкуос хонтуората, Кердугэнтгэ улахан ферма
аныгылыы тииптээх хотоно, оскуола тайыгар ыскылаат ампаар тутуллубуттара.
Бу улэлэргэ барытыгар сагга олох дьоно — холкуостаахтар улугурууттан уйуктубут
курдук, уеруу-кетуу, ырыа-тойук аргыстаах суурэн-кетен куоталайан улумнэйэн
улэлииллэрин, бийиги сана улаатан эрэр одолор бэлиэтии керербут. Кыра саастаах
оскуола одолоро кытта, от оттоойунун кэтэйэн, бадаран кыттарбыт. Сааскы бурдук
ыйыытыгар сир сиигин куоттарбат инниттэн, сиргэ отуулана сылдьан тэриллии-
лээхтик улэлииллэрэ. Бутэй тутуута, суейу, сылгы, ходуйа, о.д.а. холкуос бары улэлэрэ
кыттыйан улэлээйин кодер, олус кургуемнээх этэ. Тыа хаЬаайыстыбатын массыына-
лара элбэхтик кэлитэлээн, олор куустэринэн сыйыы кырдал сирдэри баайынада кубу-
лутан урдук уунууну, бурдугу сиртэн ылар уонна астаайынын толорор буолбуттара.
Он сылларга бийиги хайаайыстыбаттан 5 кийи бастайааннай, 3 кийи сайынын
улэлиир буоламмыт, дохуоту ботуччу ыларбыт. Онон сиэмэбитин Томтордооду
мельницада тардан, ампаар оггостон, онно кутуйах киирбэт гына ыпсаран, сэсиэк
(сусек) дэнэр кэлиргэ онорон, онно кутарбытын ейдуубун. Элбэх дохуоттаах дьиэ
кэргэн сиэмэлэрин хайаанар сирдэрэ суох буолан, бурдугу киистэтиттэн араарар
куопунада чемех куттаран уурдара сылдьыбыттара. Ону баара 1940 сылтан сут дьыл
садаланан, теттеру ылаары гыммыттара, туунугурэн хаалбыт этэ.
Михаил Миронович Петухов

Холкуостаах одото — холкуостаах
Бытарыйан да олорор эрдэхтэринэ, кыаммат да ыал кыра солоойун оггостон бур­
дук ыйынан син сыл тахсар бурдуктанан, ус-биэс ынадын, уонча субайын дохуоту-
нан айаан-таггнан олорбуттара. Холкуоска холбойууга чаайынай ыал 1-дии, 2-лии
ыанар ынахтаах хаалбыттара. Онон ордук, дохуоту кыайа-хото улэлээн аахсыбат
ыаллар, кийи туйанар айын бурдуктан атыны ылбаттар этэ. Эбиитин кураан дьыл-
лар садалананнар, хайа да тутулга уунууну биэрбэт буоллада. Ол курдук, бийиги
дьоммут 1929 с. «Тумус» артыалга икки торбостоох ынахтан уратытын, сылгылары,
ынахтары холбоон туран киирбиттэр. Онтон ыла, дьаданы холкуостаах ыал аас-туор

82 II туЬумэх