Page 85 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

хобдох олодунан одорбуппут. Туораах бурдугу холкуос ханнык эмэтик хааччыйара,
хоргуйбат этибит, ол эрээри, лэппиэскэни нуормалаан сиирбит, хаайыны, бутугайы
эбинэрбит.
В.П.Дегтярев холкуостаахтар 30-с сыллардаады олохторун, сэрии саданаадыны
киллэрэн туран, «Илин» сурунаал 1 №-гэр 2000 с. «Санаам сыыйатын була иликпин»
диэн ыстатыйатыгар суруйбут: «Холкуостар сир нолуогар хорононнор дохуоттара
аччаан, босхо улэлиир курдук буолтара, ол урдунэн ханна да куотар кыахтара суох
буолан, босхотун билэ-билэ, холкуостарыгар сылдьыбыттара». Ити этиитэ кырдьык,
оннук этэ. Холкуос чилиэнэ кенулэ суох ханна да улэлиир бырааба суода. Пас-
поры холкуостаахха терут да биэрбэттэрэ. Холкуостаах одото 14—16 саайын туолла
да, «механически» холкуостаах буолара. Арай, уерэххэ барар буолладына, тутуйар
бырааптара суода. Онтон атын сиргэ кенулунэн барара — бобуулаах этэ. Куоракка
киирэригэр, хас хонукка кен'уллэтэрин туйунан справкалаах буолуохтаада. Булгуч-
чулаах улэ минимума ирдэнэрэ, ону биричиинэтэ суох буоллаххына — булгуччу
толоруохтаадын'. Онно «бачча кун булгуччу кетуппэккэ улэлиэхтээххин уонна бач-
ча келейун кунуттэн итэдэйэ суох келейун кунун аахсыахтааххын» диэн устаапка
ыйылла сылдьара.
Холкуостаахтарга дохуот тейе да кыра буоллар, атыннык ас булунар кыахта­
ра суодунан, харса суох ыарахан улэни толороллоро. Оччодо эрэ, кыра да буол­
лар айахтарын хааччынар, кэтэх ынахтарын ииттинэр оттоноллоро. Дохуот кырата
бэрт диэн аанньа улэлээбэтэххинэ, ол кыраьг да суох буолуо. Сут дьылларга харса
суох улэлээтэххинэ эрэ, нуорма бурдуккун ыларьпг. Онтон, ардахтаах кун отуу-
га сытарга куйэллэдин, оччодуна эрэ нуорма бурдугугг ан-аарын биэрэллэрэ. Ха­
рах тайаарынан, бутэй эггин оггойуутугар улэлии сатыыллара. Онон, холкуос улэтэ
хайан да тохтубатада.
Мин ейдуурбунэн, 1934—1935 сс. буолуо, биирдии-иккилии ынахпыт теруер
диэри, кыйын 2-лии, З-туу ый уутэ-арыыта суох миин да испэккэ, хара чэйи кыт­
та хачыр лэппиэскэнэн олорор буоларбыт. Холкуос ууту, хааппыланы да бычыгы-
раппат этэ. Холкуостар тэриллиилэрин бастакы сылларыгар суопсунас да суейуну
сиэйини боппуттара. Кенньунэн елен эрэри тыынын салдатан, заготовкада тутта-
ран, Алдантга кемус улэйиттэригэр атаараллара.
1937—1938 сс. эргин дьаданы холкуостаах ыаллар олохпут саамай тупсубут кэмэ
этэ. Ол гынан баран, туорахтаах бурдугу суорунада мэлийии олус сыралаах, ыа­
рахан улэ буолан, бурдугу санаа хоту куруук дэлэйдик, тото сиир кыаллыбат этэ.
Холкуостаах улэлээн аахсар дохуотун биир сыл буолан эрэ баран ылара. Саамай
кыйалдалаада — дохуокка харчы оннуттан суода. Онон, биир-икки идэйэдиттэн эт
атыылыырга тиийэдин. Холкуостаахтар сурун айылыктара икки, сорохтор биир
ынахтарын уутэ уонна холкуос абаанса туораах бурдуга этэ. Кэлин сэрии садана,
ол да суох буолбута. 1940 с. ыла сут дьыллар садаламмыттара. 1943 с. саас бийиги
дьиэ кэргэн хоргуйан, биир кун, ийэбиттэн уратылар оронтон кыайан турбатахпыт,
бары ньимси елер туруктаммыппыт. Ону ийэм ыалга кэпсээн, бурдук иэс ылан
еруйуйбутэ. Онтон салгыы адам куелгэ туунан мундулаабыта. Ону тиит субаты-
гар, уерэ отугар булкуйан сиирбит, суейубут суода. Сэрии да кэнниттэн олох тута
кемметеде. Сут-кураан дьыллар салдаммыттара, егг дьылларга ууннэрбит бурдукпут
хайыггнаан хаалан, олохпутун ыаратара. Мин одо, оскуолатаады саайым итинник
аас-туор, кырыымчык кэмггэ ааспыта.

Иван Дмитриевич Петухов

TehyY kyyc улэйиттэр

Сака са^алааИыннар, хампаанньалар, стахановской хамсаайыннар барыта — ки­
нилэр маассаны ке^улуур, батыйыннарар, бэйэни харыстаммат улэ холобурдарынан
олоххо бигэтик киирэннэр, куннээ^и ирдэбил буолаллара. Маннык улэйиттэр холкуос
тэриллиитигэр, бв^вргввйунугэр сурун mehyy куус, салалтаца эрэллээх бе^е тирэх
Сэбиэскэй былаас олохтонуута 83