Page 93 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

диэн Онер киЬитин кыыЬын КэтирииЬи (1902 с.т.) кэргэн ылан, Кэйини эбэ илин
баЬыгар сыыр анныгар олохсуйар. Бу олордохторуна холбойуктааЬыннар тэриллэл-
лэр. Ыаллара угустэрэ ТОЗ-ка киирэн, устунан сана тэриллибит холкуостарга чи-
лиэнинэн киирэллэр.
Мэхээлэлээх хойутаан, 1939—1940 сс. диэки эрэ холкуоска киирээт «КыЬыл
Куус» киинигэр Хаптанада кеЬен кэлэн, Син нибиккэ барар Хамыс ТумуЬах быа-
рыгар олохсуйбуттар. Уонча суеЬулээх кэлбитэ биллэр, ону таЬынан коле сыардата,
булуук, бурдалдьы, быа-туЬах, онтон да атыттары холбообут.
Мэхээлэ ортону аннынан, намыЬах унуохтаах буолан баран, толору эттээх-
сииннээх, беде-тада быЬыылаах-таЬаалаах, кыайыылаах улэЬит беде киЬи этэ. Мас
кэртэдинэ, сугэтэ маска туЬэригэр салгыны хайытарыгар куЬурдас-сирдиргэс тыас-
таах буолар этэ. Оннук эрчимнээхтик кэрдэрэ, ол ессе кырдьан иЬэн. «Эдэр уол
эрдэхпинэ, кыЬын хайдах да тымныыга соммун устан баран, бутуехпэр диэри ыр-
баахынан сылдьан маспын кэрдэр этим», — диирэ.
Биирдэ, сайылыкка тахсыы кэмигэр кыстык дьиэтэ умайан хаалбыт. Онно тыат-
тан уунэн турар маЬы кэрдэн, таЬан, окко киириэн иннинэ кыстык дьиэ кендейун
тутан кэбиспит. КуЬун оттоон бутэн баран кими да соруйсубакка, наймыласпакка,
содотодун дьиэтин ситэрэн кыстыы киирбит. Оннук кыайыылаах, тургэн туттуулаах
улэЬит эбит. Кини уопсайа, сайылыгар уонна кыстыгар ус сытыары бэрэбинэлээх
олорор дьиэлэри, икки саха баладанын, араас хотон, ампаар, булуус, бутэй-хаЬаа
уо.д.а. он'орбута элбэх. Ону таЬынан киэгг бадайы солооЬуну солонон, бурдугунан
хааччынан олорбут эбит. Бу барыта биир киЬи холугар баЬаам улэ эбит.
Холкуоска киирээт улэ уеЬугэр киирэн, холкуостаахтарга: «ЭЬигини соц.
куоталаЬыыга ынырабын» дии-дии харса суох куускэ улэлээбит. Оннук адыйах
сыл улэлээн баран, мелтеебут, кырдьыбыт да этэ. Онон кыЬыннары-сайыннары
биригээдэдэ келе сыардаларын оггорууга киирсэн, салагг, балбаанча да буоллар элбэх
сыарданы онорон, бэрт тайаарыылаахтык улэлиирэ. Ону таЬынан кыраабыл, атыр­
дьах уо.д.а. от тэрилин онороро. «Сыарданы тупсадай оноро, кылааккайдыы сатыы
олордохпуна, бытаарар буолладым. Мин сыарданан хааччыйыахтаах миэстэлэрим
элбэхтэр. Онон модороон да буоллар, элбэди оггоруохпун наада» диирэ. Онтукалара,
кырдьык аналларынан улэлииргэ септеех уонна себугэр беде-тада буолаллара.
Ол улэтин быыЬыгар биир-икки ынадын айадар моой оттуура. Кини трактор, сеял­
ка, веялка, молотилка курдуктары, улэлиир принциптэрин бэркэ сэггээрэр, керер-
истэр этэ. Оччотооду рационализатордар сананы толкуйдаан-тобулан таЬааралларын
сэргиирэ. Онон билинии уйэдэ тереебутэ буоллар механизатор буолар айылгылаах
киЬи этэ. Бэл кырдьан да баран техниканы иЬиттэн себулуур, ылынар этэ.
Мэхээлэ биир келе тардан улэлэтэр бурдук тардар (мээккэлиир) бадьайа оностон
улэлэтэр этэ. Ол бадьайада ыаллара бурдуктарын тардынан бараллара. Уонна ынах
тириитин имитэр тэрили («баабырыка» диэн ааттыыллара) оностубут этэ. Ону
илиилэринэн тардыалаан эргитэр этилэр. Ол «баабырыкада» чугастаады дьон кэлэн
тэриилэрин имиттэн, кумалатар этилэр.
СуеЬугэ да, киЬиэхэ да битэмииннээх эбии аЬылыгы тэнитиигэ кинилэр
утуелэрин, оччотооду дьон ахтан кэпсииллэрэ. Оччолорго Мэхээлэ улэни-хамнаЬы
кыайа тутан улэлиирэ, сананы сэггээрэр-ылынар, ейдуур киЬи этэ. Хаптанада
сэрии иннинэ кэриэйдэри адалан одуруот уунээйилэрин олордуу аан маггнай
садаламмытыгар, кини сурун куус этэ. Анал таараларга ыалларынан араас удобре-
ниелары мустараллара. Солуохтарга, аллараантгы бааЬынада сэбирдэх чэй, табаах
отторо силигилии ууммуттэрэ. Субуекулэ, эриэппэ, хортуоппуй ууннэрбиттэрэ.
Лугинова Оруунэ, Мэхэй улахан кыыйа Ааныс, Уйбааныс ийэтэ Олеене Хаптана
одолорун мунньан салайаннар, сыыс от ургээЬинигэр эиин кемелеЬуннэрэллэрэ.
Олеене Кэйинигэ туох да ууммэт буолан кэргэнин аймахтара Мэхээлэлээххэ сайы-
лаан олорон, баЬылаан-кеЬулээн дьарыктанара. Кини нууччалыы билэрэ, кэлии
дьоннуун кэпсэтиигэ, аадан сирдэтиигэ улаханнык кемелеспут буолуохтаах.
Мэхээлэ холкуоска туттуллар тэриллэри бэрийэр, онорор мындыр киЬинэн

Сэбиэскэй былаас олохтонуута 91