Page 112 - Бастыннартан бастакы

V баһа
ҮЙЭТИТИИ

тэҥи розаҕа» хаалларбыт хараҕы 10 мл. диаметрдаах көҥдөй ыраас тимиринэн курдаттыы дьөлө
үүттээбит уонна тимир иһигэр кэлбит харах аһын тохпут. «Эпикурга» хаалбыт хараҕы, эмиэ ити
курдук курдаттыы дьөлө үүттээн ылан баран, били «Эрдэтээҥи роза» аһаҕас хараҕын оннугар ти­
мирин укпут, итиэннэ «Эпикур» хараҕын хаалларарыгар көҥдөй тимирин аҥар өттүнэн маһын
гоһуйа маһы тутан, тимирин бэркэ сэрэнэн кураанахтыы сыыйа тардан ылбыт.
Ити курдук, «Эрдэтээҥи розаҕа» «Эпикур» хараҕын холбоон баран, инчэҕэй уу муоҕунан суулаа-
быт уонна 2 см. дириҥ уулаах ылтаһын хобордооххо уган баран, 13-14 кыраадыс ичигэс температу-
ралаах тэпэлииссэ хараҥа муннугар уурбут. Ити хортуоппуйдарыттан 8 хонон баран, кыра үрүҥ
харах быган тахсыбыт. Итинтэн ыла уута суох инчэҕэй муоҕун кытта сырдык сиргэ көһөрөн уурбут,
онтон 10 хонон баран, кыра күөх араскы быкпыт. Күөх араскы тардарын кытта, яровизацияланар
хортуоппуй курдук көрбүт-харайбыт.
Холбоммут хортуоппуйа ыам ыйын 28 күнүгэр диэри 4 см. уһуннаах араскыланаатын кытта, ити
күн лууҥкаҕа олордубут, онно 100 гр. күлү, 200 гр. курдук өтөх ноһуомун буккуйбут.

Савга суорт төрүөҕүн түмүктэрэ
Ол сайын хортуоппуйдар бастыҥнарын отторо быгар кэмигэр холбоммут хортуоппуйтан биир
сүрүн салаа от быкпыт. Кини элбэх умнаһа суох эбит, ол эрэн үүнүүтэ киһи хараҕар быраҕыллар
тына ураты түргэн эбит.
Балаҕан ыйын 10 күнүгэр Митрофан Васильевич ол хортуоппуйун хостоон, 4 кыра хортуоппуйу
ылбыт. Олору кэлэр сыллааҕы ыһыыга уурбут.
1952 сыллаахха ити хортуоппуйдарын туспа учаастакка олорпут. Ол сайын эмиэ итии сайын буо-
лан оччо-бачча уу кутуллубатах. Күһүнүгэр ити ыспыт хортуоппуйдарыттан 25 кг. ылбыт.
1953 сыллаах саас 20 кг. саҥа суорт хортуоппуйу эмиэ уопсай хортуоппуй сирин таһыгар, туспа
тчаастакка олордубут. Итинтэн күһүн 280 кг. үүнүү кэлбитэ.
1954 сыллаахха 270 кг. хортуоппуй саҥа суортун кыбадарааттыы-уйалаан олордубут. Итинтэн 2260
кг. хортуоппуй үүнүүтүн хостообуттар. Хортуоппуйа кыбадарааттыы-уйалаан уонна харахтарынан
быспакка олордуу улахан көдьүүстээҕин аҥардас ити сыл үлэтин уопута чуолкайдык көрдөрбүт.
Саас боруобалааһын быһыытынан, 48 лууҥкаҕа саҥа суорт хортуоппуйун харахтарын быһыталаан,
быспакка бүтүннүү олордубут хортуоппуйдарын кытта кэккэлэһиннэрэ эрээттээн олордубут. Итилэр
. үнүүлэрэ ыраахтан кэрэниистэнэн костер тына, олох атын-атын буолан тахсыбыттар. Быһыллы-
бакка олордуллубут хортуоппуйдар отторо быдан дороххойдук, үрдүктүк үүммүттэрэ. Онтон быһыл-
лыбыттар отторо быдан намыһахтар, иинэҕэстэр этилэр. Астарынан буоллаҕына быһыллыбатах хас
. оннуу луун ка баһыттан быһыллыбыттааҕар иккилии киилэнэн ордук хортуоппуй үүнүүтэ кэлбит.
Санта суорт «Эрдэтээнги роза» уонна «Эпикур»
суортарыттан тугунан ордугуй?
«Эрдэтээҥи розаттан» уонна «Эпикуртан» үөскээн тахсыбыт саҥа суорт урукку ийэлэриттэн,
биллэн туран, үгүс ордуктааҕа. Бастатан туран, саҥа суорт аһа бөдөҥүн, үүнүүтэ өлгөмүн бэлиэ-
тиэххэ наада.
Саҥа суорт хортуоппуй 1954 сыллаах үүнүүтүн гектарыгар таһаардахха, 1 гектартан 135 ц. үүнүү
ылбыттарыгар тэҥнэспит, онтон биир тэҥ оҥоһуулаах, көрүүлээх-харайыылаах «Эрдэтээҥи роза»
тонна «Эпикур» хортуоппуйдар 1 гектар үүнүүлэрэ 40 ц. тэҥнэспит. Итинтэн көстөрүн курдук, саҥа
суорт хортуоппуй үс төгүлтэн ордук үүнүүнү биэрэр кыахтаах.
Саҥа суорт хортуоппуй бастыҥ үүнүүлээх биирдии лууҥкалартан 1 кг. 950 гр. хортуоппуйу
биэрбиттэр. Саамай бөдөҥнөрүн биирдии устууката 550 гр. ыйааһыннаах эбит. Ортоку бөдөҥнөрө
10 см. усталаах, 7 см. туоралаах. Бу саҥа суорт хортуоппуй эрдэ астаныытынан, тымныыны тулу-
йумтуотунан ордук биһирэппит. 3 кыраадыстаах тымныыга, 3 кыраадыстаах хаһыҥҥа кини ото ол-

111