Page 9 - С.С. Аржаков. Олоххо уьаарыллан

I. Оонньооботох otjo сааспыт

1. ОЧЧУГУЙ ОБОЛОР

Мин Уус-Алдан оройуонугар Бээрийэ нэйилиэгэр Улахан
сыйыы аларыгар дьаданы кэргэннэ 1929 сыллаахха атырдьах
ыйын 15 кунугэр тереебуппун. Оччотоодуга Бээрийэ нэйилиэгин
аларыгар Аржаковтар диэн ыал собус содотох хаалбыт эбит.
Теруттэрбит терут олохторо, ырытан кердеххе, Суотту Тумула ба-
дахтаах. 1928 сыллаады переписка, Аржаковтар II Суоттуттан ура­
ты Логойго 2-3 ыал, Кутаамада Аржаков Никита Иванович, Аржа-
ков Лев Иванович диэн бырааттыылар олоро сылдьыбыттар. Ити
дьон иккилии-устуу одолоохтор эбит. Оттон Аларга бийигини
кытта биир тэлгэйэдэ бийиги аймахпыт Федор Васильевич Аржа­
ков диэн содотох кийи олоро сылдьыбыт. Кини нууччалыы тутуу-
лаах обургу содус дьиэлээх этэ. Ону хайа эрэ аймада Мээндигэ
кейерен ылбыт. Билигин ампаара эрэ хаалан турар.
Аржаковтар, быйыыта, ерус энээриттэн Логойунэн, Бээрийэ-
нэн XVIII уйэ бутуутугэр эбэтэр XIX уйэ садаланыытыгар сир
тиийбэтиттэн утуруллэн уейээ диэки тахсыбыттар. Сорохторо
аара Легей алаастарыгар хаалбыттар, мин теруттэрим Бээрийэдэ
тиийэн олохсуйбуттар.
Улахан сыйыы, кырдьык даданы, Танда урэдин сунньугэр ула-
ханнара буолуо. Бадар, Алдантан тахсан истэххэ бастакы улахан
сир буоларынан ааттаабыттара дуу. Улахан сыйыы ортотунан Тан­
да урэдэ Алдан ерус диэки туйэр. Урэх илин етте Тонодос диэн аат-
танар. Тонодос анды туйэр улахан куеллээх. Куолэ собо балыктаах.
Улахан сыйыы хас да биэрэстэ эргимтэлээх киэн' иэнин илин
ертугэр белкей талахтар чемохтоспуттэр, содуруу еттугэр Дуурада
сийин линкинэс тииттэрэ суугунайаллар. Оттон ардаалыы-хоту
ба]1ыгар Алар аалай куех чарана дьэдьэн уга тэллэхтэнэн киэгг
сиринэн тэнийэн намылыйар.
Улахан сыйыы ус келуйэ куеллээдэ. Онно бийиги адабыт сыл
аайы балык кутара, уескэтэрэ уонна кэлин сылларга туулаан, ку-
йуурдаан ылара. Ус келуйэни ордук сааскы кетер себулуурэ. Уйун
кыйыны быйа уллуйэн сыппыт хаар суорданыттан босхоломмут
сыйыы барахсан араас кетер санатынан туолара кэрэ да буолара.
Ордук бийиги дьиэбит тайынаады кыра келуйэдэ кус эгэлгэтэ мус-
тара. Адам миэхэ сааны туттарбат этэ. Ол ийин, бара сатаан, ба-
5