Page 55 - Они защищали Сталинград
P. 55
ЧУЛУУ СЭРИИҺИТ АФАНАСИЙ ДОРОФЕЕВ
Өй-санаа өһүллэр, сэниэ-күүс эстэр, будулҕан- калаатын харабыллаппыт. Чиэһинэй, үтүө суобаста-
наах уотунан курбуулаабыт Аҕа дойдуну көмүскүүр ах Охонооһой куруук командирдар хайҕабыллары-
сэриигэ биһиги Хайахсыт нэһилиэкпититтэн 104 гар сылдьара. Уостарын хамсааһынынан, туттан ту-
киһи киэнэ чулуулара барбыттара. Күндү ааҕааччы- рар быһыыларыттан туох сорудаҕы биэрэллэрин
лар, төрөөбүт төрүт буор Хайахсыппыт сириттэн эндэппэккэ билэр эбит.
Берлин куорат рейхстагар тиийэ сэриилэһэн кыай- Биирдэ, кылгас да соҕус буоллар, өстөөххө ута-
ыыны уһансыбыт Афанасий Яковлевич Дорофеев,
ры күүстээх кимэн киирии буолбут. Өлөр-тиллэр
нэһилиэк кырдьаҕастара оонньоон ааттыыллары-
былдьаһыктаах түгэҥҥэ Охонооһой биэс эрэ боту-
нан Мэтээх Охонооһой туһунан одоҥ-додоҥ ахтан
суруйдахха маннык. руону ороскуоттаан сэрииттэн бүтүн ордон тахсы-
быт. Ким эрэ: “Саллаат Дорофеев баара эрэ биэс
Афанасий 1896 сыллаахха төрөөбүтэ. Үрэх баһа
үрүйэҕэ — Куйа Хаппыкка сайылыктанан түөрт бы- ботуруону ороскуоттаабыт, сэриилэспэтэх” — диэн
рааттыы буолан олорбуттар: Миитэрэй-Дьал- улахан командирга тыллаабыт. Дьоһуннаах сэбэрэ-
гыһыап, Кууһума-Мотооһун, Уйбаан-Суорар, Охо- лээх, чыын-хаан бөҕөлөөх командир доппуруоһугар
нооһой-Мэтээк. Уолаттар бары даҕаны турбут- Охонооһой нууччалыы туох баар билэринэн “пять
олорбут, оччотооҕу олох үлэтин-хамнаһын стреляй, пять есть” диэбитигэр, ол командир бэйэ-
ыарырҕаппакка толорор, сытыары сымнаҕас май- тин массыынатыгар атын үс командиры кытга Афа-
гыннаах, бэрт көнө, бүгүрү үлэһит дьон этилэрэ. насий Дорофеевы олордон, ыраах хайаларга айан-
Ол эрээри бырааттыылартан Охонооһой-Мэтэ- наабыттар. Өлүү түбэлтэлээх икки сүүсчэкэ миэ-
эк барыларыттан чорбойоро. Бу киһи ортону анны-
тирдээх сиргэ, хайа сирэйигэр, кулааһай кинилэр
нан уҥуохтааҕа, бэйэтигэр сөрү-сөп эттээҕэ-сиин- диэки хайыһан турарын “ыт” диэн бирикээстээбит-
нээҕэ. Сааһын тухары биир киһини кытта хадаар-
тэр. Кыраҕы муҥутаан чохчос гынаат Охонооһой
даһан дуу, иирсэн дуу көрбүтэ суох.
ытан саайбыт. Кулааһай күөлэһийбитинэн аллара
Афанасий Яковлевич сэриигэ 1942 сыл сайын
бэс ыйыгар аттаммыта. Ол баран Сибииргэ диэри сурулаабыт. Кыыл сүүһүн хаба ортотугар буулдьа су-
сороҕор сатыылаан, сороҕор тимир суолунан айан- олун көрөөт, улахан командир: “Дорофеев моло-
наабыт. Маҥнай утаа сахалар элбэхтэрэ үһү. Онтон дец!” — диэн хайҕаан саннын таптайбыт уонна сар-
Сибииргэ тиийэн араартааһыннарыгар Охонооһой сыныгар: “Ботуруону Дорофеевтыы ороскуоттуур-
нууччалар, араас омуктар ортолоругар соҕотох саха га” диэн бирикээс таһаарбыт.
буолан хаалбыт. Олох үөрэҕэ суох, биир тылы нууч- Афанасий Яковлевич Дорофеев 1947 сыл атыр-
чалыы сатаан саҥарбат Охонооһой наар дьону ба- дьах ыйыгар ахтылҕаннаах дойдутугар Хайахсыкка
тыһан сэмдэйдэһэн сылдьыбыт. Илиитинэн кэп- эргиллэн кэлбитэ. Сэрии бүппүтүн кэннэ немец би-
сэттэр даҕаны биир даҕаны нуучча, атын да саллаат лиэннэйдэрин тиэрдиигэ, араас кистэлэҥҥэ тут-
атаҕастаабат эбит. Туругаһа-олоругаһа, сыыдама- туллар сэрии сэптээх ыскылааттары харабыл-
сылбырҕата, сытыы хараҕа, чуор кулгааҕа, уутун лааһыҥҥа эҥкилэ суох сулууспалаабыт. Кини сэри-
кыанар сэргэҕэ, араас быһылааннаах түгэннэртэн
игэ икки төгүл чэпчэкитик бааһырбыт.
мүччү түһэрэ, өрүү дьон иннигэр сылдьара саллаат
“Берлини ылыы”, “Сталинград оборонатын
буоларыгар көмөлөспүтэ.
иһин”, “Варшаваны ылыы иһин”, “Бойобуой
Винтовканан ытыыга кимнээҕэр да түргэнник
үтүөлэрин иһин”, “Германияны кыайыы иһин” мэ-
үөрэммит. Биирдэ 150 метр сиргэ киһи быһаҕаһа
тээллэр кини үгүс үтүөлээх саллаат буоларын толо-
оҥоһуллубут макеты ытыы куоталаһыытыгар 5 өлүү
ру кэрэһилииллэр. Өссө кэлин Кыһыл Сулус уор-
ботуруонун барыларын түөскэ кэккэлэһиннэрэ
түһэрэн, командирыттан маҥнайгы хайҕабылы дьаҥҥа түһэриллибит докумуона, Сталин илии бат-
ылар. тааһыннаах икки хайҕал суруктара кэлбиттэрэ.
Биирдэ Афанасий Яковлевич “вперед, назад” Быһата, Афанасий Яковлевич арыый нууччалыы
диэн эрэ тыллары нууччалыы билэр киһи, би- үчүгэйдикбилэрэ, кэпсэтэрэ-саҥарара буоллар саха
лиэҥҥэ түбэспит аҕыс немеһи 5 км сиргэ илдьэн норуотун албан аатырдар снайпер буолара хааллаҕа.
туттарарга сорудах ылар. Дьоно суолу ортолоон Туйгун сэрииһит дойдутугар колхуос-сопхуос
иһэн куота сатаабыттарын барыларын утуу-субуу бөҕөргүүрүгэр үгүһү үлэлээбит дьонтон биирдэстэ-
охтортообут. Кэлин онно илиитэ салыбырас буол- рэ этэ. Охонооһой Александра Санникова диэн
бутун, өлөн эрэр немецтэр хаһыылара өр өйүгэр
кэргэнинээн утуу-субуу Афанасий, Степанида, Се-
хатанан сылдьыбытын туһунан кэпсиирэ.
мен, Яков, Марфа, Паша диэн оҕоломмуттара.
Кэлин көмөлөһөөччүлээх снайпер буолбут. Би-
Оҕолор бары этэҥҥэ улаатаннар түс-бас үлэһит
ир түгэҥҥэ уон киһини өлөрбүт. Онтон
буоллулар.
көмөлөһөөччүтэ “нууччалыы билбэт киһи, санаата
Афанасий Яковлевич өлбүтэ төһө да отучча сыл
да ытыалаан саайар, кирийэр кэмҥэ кистэлэҥи
арыйыан сөп эбит” диэбитигэр снайперыттан уу- буоллар, кэрэ олоҕо үйэлэргэ ахтылла туруоҕа.
раппыттар. Прокопий ФЛЕГОНТОВ, тыш, улэ
Кыраныыссаны туораабытын кэннэ капитан ветерана, СР культуратын туйгуна.
званиелаах киһи бэйэтигэр ылан үс ый аһылык ыс- “Саха сирэ хаһыат, 21.04.2000 с.
4*
- 51 -
