Page 56 - Они защищали Сталинград

СТАЛИНГРАД АННЫТТАН СДҔАЛДДН

Модьу-таҕа көрүҥнээх, көнө Сэриигэ улахан кыргыһыы суолун
уҥуохтаах, ыраас хааннаах, сытыары- аан бастаан артиллерия солообута. Бу
сымнаҕас майгылаах Бүлүү Бап- да сырыыга артиллеристар өстөөх
паҕаайытыгар төлөһүйэн үөскээбит үрдүгэр самнарыылаах уоту
Афанасий Харлампьев алта ый устата куппуттара. Онтон, халлааҥҥа ракета
артиллерийскай учебнай дивизиоҥҥа өрө сурулаан тахсарын кытта, биһиги
младшай сержант званиеламмыта. пехотабыт “Ура!” хаһыытаабытынан
Үөрэҕин ситиһиилээхтик бүтэрээт, иннин диэки дьулуспуттара. Өстөөхтөр
сэриигэ ыыталларыгар көрдөспүтэ, куотан барыгылдьыспыттара. Ити кур-
ону ылыммыттара. Сэриигэ барыан дук фашистар Апостолова таһыттан
иннинэ комсомолга ылыллыбыта эмиэ киэр үүрүллүбүттэрэ. Афанасий
уонна “Комсомол чиэстээх аатын Харлампьев Украина, Молдавия бос-
үрдүктүк тутуом, төрөөбүт Ийэ дойду- холонууларыгар кыттыбыта. Днепр,
бун хорсуннук көмүскүөм!” — диэн Днестр, Соҕуруу Буг эҥэрдэригэр сэ-
кэс тылын эппитэ. риилэспитэ. Румыния, Болгария, Вен-
Афанасий Гаврильевич маннык грия территорияларын босхолуур иһин
кэпсиир: “Сталинград аттыгар, Дон өрүс ыксаты- кыргыһыыларга кыттыбыта, элбэх бойобуой табаа-
гар, Калач диэн тимир суол бүтэр уһугар, 1943 сыл рыстарын сүтэрбитэ. Кинилэр полкаларыгар Вер-
тохсунньу 10 күнүгэр сэриигэ аан маҥнай сүрэхтэм- ховнай Главнокомандующай бирикээһинэн “Вен-
митим. Улахан кыргыһыы этэ. Өлөр-тиллэр хабыр скэй” диэн аат иҥэриллибитэ.
охсуһууга киирсии суостаах да суол буолара. Ол да Кыргыс хонуутугар араас омук дьоно, сарын-са-
буоллар сотору үөрэнэн барбыппыт. Разведка отде- рыннарыттан өйөһөн, бэйэ-бэйэлэригэр көмөлө-
лениетын командира этим, сержант званиелааҕым. һөн кыайыыны уһансыбыттара. Афанасий ыкса
18 километр ыраахтан биһиги 152 мм гаубицалар- доҕотторо Вася уонна Акимов нууччалар, Малыев
быт ыталларын кэтээн көрөрүм уонна телефонунан татар, Унзубаев узбек, Часымаев казах этилэр. “Би-
көннөрүүлэри биэрэрим”. Афанасий Харлампьев ирдэ фашистар бомбалааһыннарыгар түбэстибит, —
долгуйбутун саллааттарыгар биллэрбэккэ кыһана- диэн кэпсиир кини, — үрдүбэр түспүт буору тэбэ-
ра. Сэрии саҕаланыаҕыттан уоттаах кыргыһыыга нэн баран көрбүтүм, чугас эргин тыыннаах киһи ба-
элбэхтик киирсибит опыттаах саллааттар коман- ар сибикитэ биллибэт. Аттыбар Акимов баара да,
дирдарын чинчийэрдии көрүтэлииллэрэ. Ол эрээри кини эмиэ көстүбэт. Киһим буорга баттаппыт этэ,
сержант Харлампьев долгуйбута-уолуйбута көстүбэт тыыннааҕын көрөн үөрдүм даҕаны. Истибэт буол-
этэ. Ити байыастар санааларын өрө көтөҕөрө. бут уонна сүнньүттэн хаан сүүрэр, ону бэрэбээски-
1943 сыл күһүнүгэр дойду биир бөдөҥ промыш- лээтим. Сорох доҕотторбун көрдөөтүм. Унзубаевым
леннай киинин — Запорожье заводун турбалара умса түһэн өлө сытаахтыыр. Кыргыс толоонугар
“биһигини босхолуу охсуҥ” диир курдук ыраахтан доҕоттору сүтэрии, нэдиэлэнэн утуйбакка сылдь-
адаарыһан көстөллөрө. Күргүөмнээх артиллерий- ыы, төрөөбүт төрүт дойдуну суохтааһын — барыта
скай ытыалаһыы саҕаламмыта. Сир-дойду биир кэм мунньуллан өстөөххө өһүөн өссө сытыырхайара”.
ньиргийэн олороро, “Катюшалар” уоттара Дойдутуттан бэһиэ буолан учебнай диви-
күлүмнүүрэ. Афанасий Харлампьев отделениета пе- зиоҥҥа, онтон фроҥҥа бииргэ сылдьыбыттара: Бу-
хотаны кытта бииргэ куорат таһынааҕы биир дэри- бякин Егор Петрович, Жирков Александр Георгие-
эбинэҕэ кимэн киирбитэ. Өстөөх күүстээх уотунан вич, Иванов Пуд Иннокентьевич, Петров Дмитрий
көрсүбүтэ. Буулдьа бу булан сиэххэ айылаах ып-ый- Гаврильевич уонна кини. Үчүгэйэ диэн бэһиэн
ылас этэ, снарядтар быыһа суох эстэллэрэ. Элбэх дойдуларыгар этэҥҥэ эргиллэн кэлбиттэрэ.
киһи охтубута. Ол да буоллар байыастар онон-ма- Суостаах кыргыһыылары ааспыт доҕордуулар
нан хаххаланан, дьиэттэн дьиэҕэ ыстанан, өстөөх бэйэ-бэйэлэрин олус да убаастаһаллара, ытык-
траншеятын былдьаабыттара. Куотан эрэр таһаллара, бырааттыы курдук санаһаллара. Кини-
өстөөхтөрү эккирэтии буолара. Хаан тохтуулаах лэртэн П.И. Иванов 1982 сыллаахха Үөһээ Бүлүүгэ
хапсыһыы түмүгэр фашистар бөҕөргөтүнэн сытар өлбүтэ. Кинини тиһэх суолугар атааралларыгар:
Васильевка диэн улахан дэриэбинэлэрэ, Запорожье “Ийэ дойдугун хорсуннук көмүскэспит үтүөҕүн
босхоломмуттара. Манна Харлампьев отделениета хаһан да умнуохпут суоҕа, кэлэр көлүөнэ ыччаттар-
хорсуннук кыргыспыта. Хас өстөөҕү охторбуттарын га кэпсэл оҥостуохпут”, — диэн кэс тылларын эп-
ким билиэй. Икки киһилэрин сырдык тыыннара питтэрэ.
быстыбыта, үстэрэ бааһырбыта. Харлампьев бэйэтэ Афанасий Гаврильевич Харлампьев төрөөбүт
илиигэ бааһырбыта, санбакка эмтэнэн, сотору дойдутугар, ахтылҕаннаах Баппаҕаайытыгар, алаһа
үтүөрэн, чааһыгар төннүбүтэ. дьиэтигэр Кыайыы знамята рейхстаг үрдүгэр
Кини сулууспалаабыт 9-с артиллерийскай диви- күөрэччи анньыллан тэлибирээбитин кэннэ кэлби-
зиятыгар бу кыргыһыыга уһулуччу хорсун быһыы- тэ. Буойун кэлээт да, педучилищетыгар кэтэхтэн
ны көрдөрбүтүн иһин “Запорожскай” диэн аат үөрэммитэ. Үөрэҕин икки сылынан ситиһиилээх-
иҥэриллибитэ уонна махтал биллэриллибитэ. тик бүтэрэн баран Баппаҕаайыга үс сыл начальнай
Иккис улахан кыргыһыы Апостолова диэн куо- оскуолаҕа сэбиэдиссэйдээбитэ, саҥа оскуола дьиэ-
раты ылар иһин буолбута. Харлампьев ону субу ба- тин сүүрэн-көтөн туттарбыта. Онтон кэнники орто
ар курдук өйдүүр. оскуолаҕа директорынан, завуһунан үлэлээбитэ.

- 52-