Page 157 - Трагедия на озере Ильмень

сарданаларын салгыбакка одуулайара уонна этэрэ: «Ама бу ор­
то дойдуга кыыйа киирэн эрэр кун былыкка тыкпыт кемус сар-
даггаларыттан ордук дьикти, кэрэ кестуу баар буолуо дуо?» —
диэн.
Алдьархай аргыстаах, иэдээн энээрдээх диэбиккэ дылы,
1940 сылтан иэдээннээх уот кураан ийэрэ ала-чуо биллибитэ.
Аны онно эбиитин ненуе 1941 сыллаахха бутун сэбиэскэй но-
руоту иннэри ииннээбит алдьархайдаах Ада дойдуну кемускуур
Улуу сэрии садаламмыта. Ити дьыл бастакынан орто убайым
Улахан Хабырылла элбэх биир дойдулаахтарын кытары сэриитэ
ынырыллан баран, сотору сэрии толоонугар охтубута. 1942 с.
улахан убайым Доропуун сэриитэ ынырыллан баран, сэрииттэн
бастакы группалаах инбэлиит буолан теннубутэ. Эмиэ ити
дьыл саайыары сайын кыра убайым Хабырылла эмиэ элбэх
биир дойдулаахтарын кытары сэриитэ ынырыллыбыта. Кини
оччолорго Ытык Куелгэ промартель диэн тэрилтэдэ мае эр-
бээччинэн улэлээбитэ.
Убайым эрэйдээх бийигитгэн кистии-кистии найаа да ытаан-
сон'оон, айманан бараахтаабыта. Кини элбэх биир дойдулаахта­
рын кытары Уралга Молотов куоракка тиийэн, байыаннай
уерэххэ уерэнэ сылдьан, хаста да суруйаахтаабыта. Убайым
тийэх суругар: «Бийиэхэ манна 19, 20, 21 хайыйар биригээдэлэ-
ригэр найаа элбэх сахалар баарбыт, мин 19-е хайыйар биригээ-
дэтигэр баарбын. Сотору бу 1943 с. олунньу ортотун диэки сэ-
риилэйэ барарбыт буолуо, онон, apaaha, эйиэхэ етерунэн аны
суруйбатым буолуо», — диэбит этэ. Ити кэнниттэн киниттэн
бийиэхэ биир да сурук кэлбэтэдэ, ууга таайы бырахпыт курдук
сурахтыын суппутэ.
Кэлин, сэрии буппутун кэннэ, хас да сыл буолан баран,
убайым Ильмень куел мууйугар сууйунэн ахсааннаах элбэх са-
ханы, атын да омук саллааттарын кытта куел кытылыгар
бедергетунэ сытар немецтэр тойуурдарыгар тубэйэн, тэнэ evox
кыргыйыыга елен, ол Ильмень диэн баарадай улахан куел ди-
рин далай тугэдэр, кырамтата да кыайан хараллыбакка, саас-
уйэ тухары дьуодаран сытан хаалбытын туйунан, кинини кыта­
ры бииргэ сылдьан сэриилэспит додотторуттан эрэ истибитим.
Бу улуу Ильмень куелгэ 1943 с. олунньу 23 кунугэр сарсыарда
5 чааска немецтэр тоНуурдарыгар тубэйэн анаардастыы кыр-
тыллыбыт 19, 20-е уонна 21-е хайыйар биригээдэлэригэр баар
хас эмэ сууйунэн саха муус анныгар барыылара, уксулэрэ тыын-
наахтыы тумнастан, тонон да елуулэрэ бийиги, сахалар,
буттууммут иэдээнэ, алдьархайа. Бу иэдээн бутун уйэлэр да ус-
таларыгар саха аймах ейуттэн-санаатыттан умнуллубат, аайан-

153