Page 191 - Трагедия на озере Ильмень

цы дэриэбинэттэн cogypyy диэки икки километр тухары мина-
лаах хонуу баар. Давыдовоттан Михалкинода диэри суол хотугу-
луу-илин етте миналанан сытар... Великэй Село содуруулуу-
ардаа оттугэр, Залучье-Березовец суолун содуруу еттугэр мина-
лаах хонуулар бааллар». Ити курдук, уйэ чиэппэрэ ааспытын
урдунэн, бу бадарааннаах сирдэргэ тимирбит миналар кэм да
кыайан хостоммокко сыталлар.
Куораттар уонна дэриэбинэлэр хаттаан тутулуннулар, ол
эрээри адалар уонна ийэлэр сурэхтэрин дирин баастара хайан
да оспот. Ол да ийин Новгород дьоно елбуттэри ытыктаан кэ-
риэстииллэр. Дэриэбинэ ахсын, улахан кыргыйыылар буолбут
сирдэрин ахсын пааматынньыктар тураллар, олору бэркэ ки-
чэйэн кереллер-харайаллар.
Биир оннук пааматынньык адыйах хонуктаадыта Ильмень
куел чугайыгар, Буреги дэриэбинэ тайыгар туруорулунна. Ити
пааматынньык Ильмень куелгэ уонна Старай Русса тайынаады
кыргыйыыларга елбут буойуннар кэриэстэригэр ананна. Быс-
тахтык ыллахха, Ильмень куелгэ 1943 сыл олунньу 23—25
куннэригэр 19-с туспа хайыйар биригээдэтэ хорсуннук кыргыс-
пыта. Ол биригээдэ дьоно уксэ Саха сирин дьоно этилэр. Би­
ригээдэ, немец дзоттарын уотугар уонна мууска бомбалаа-
йынтга тубэйэн, улахан сутуктэммитэ, ол да буоллар хас да дэ­
риэбинэни уонна Взвад, Балагижи диэн бедергетуллубут пуун-
нары ылаттаабыта. Биригээдэ бойобуой ен'елерун туйунан 27-с
армия политотдела 1943 сыл кулун тутар 2 кунугэр бу курдук
суруйбута: «Бийиги чаастарбытыгар бойобуой ере кетедуллуу
кууйурдэ. Итиниэхэ 19-с хайыйар биригээдэтэ ордук чадылхай.
Биригээдэ байыастара табаарыс Сталин бирикээйин аадан ба­
ран, кимэн киириигэ сорук ылаат, кыргыйыы хонуутугар
уйулуччу хорсуннук охсустулар уонна хас да нэйилиэнньэлээх
пууннары ыллылар» (ити туйунан историческай наука кандида­
та Д.Д. Петров «Саха сирин дьоно Ильмень куеллээди кыр-
гыйыыларга» диэн брошюратыгар сийилии суруллубута). Кэлин
19-с биригээдэ тобохторо 150 стрелковай дивизияда холбоспут-
тара, ол дивизия Берлиннэ тиийэ кыргыспыта уонна Рейхста­
га штурмаласпыта.
Сана турбут пааматынньык маннык суруктаах: «Старай
Русса оройуонун немецкэй-фашистскай халабырдьыттартан
босхолуур ийин кыргыйыыларга 1943 сылга елбут Саха сирин
буойуннарыгар уйэ тухары ал бан аат». Бу улахан пааматынньык
киэн суол урдугэр турар, ол суолунан туристар маршруттара
аайаллар. Онон пааматынньык иннигэр сууйунэн, тыйыынча-
нан дьон — Советскай Союз араас муннуктарыттан уонна атын

187