Page 74 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

нистическай университет иккис курсугар киирбитим. 1935 с. университеты бүтэ-
рэн М эҥэ Хаҥалас оройуонугар партийнай комитет инструкторынан уонна агита-
цияҕа пропаганда салаатын сэбиэдиссэйинэн 1938 с. диэри үлэлээбитим. Ити сыл
Өлөөн оройуонугар райком I секретарынан быыбардаммытым. Итиннэ 1940 с. диэри
үлэлээбитим. Манна элбэх таба ыалдьан өлбүтүнэн үлэбиттэн босхоломмутум.
1940—1941 сс. Горнайга Бэрдьигэстээх орто оскуолатын 6—9 кылаастарыгар исто-
рия, география уонна физкультура учууталынан үлэлээбитим. Ити сыл пединсти-
тут историческай факультетын 3-с курсун бүтэрбитим. Ол сырыттахпына сэриигэ
повестка туттарбыттара.
Чита таһыгар баар Антиниха байыаннай лааҕыр 80-с полка 48-с стрелковай
дивизиятыгар кэлбиппит, онтон араас чаастарга тарҕаппыттара. Мин 3-с батальон
9-с ротатыгар отделение командирынан сырыттахпына, үс ыйдаах политруктар
курстарыгар Иркутскайга ыыппыттара. Онтон ахсынньыга Москва таһыгар кэл-
биппит. Биһигини, хас да киһини, 79 №-дээх полковник Белобородов командир-
даах дивизияҕа анаабыттара. Манна 8-с батальон 12-с ротатыгар түбэспитим. Мос-
кваттан Калугаҕа барар суолга Нарофоминск куораты босхолооһуҥҥа улахан кыр-
гыһыы буолбута. Батальоммут биир дэриэбинэни босхолообута. Билиэн түбэспит
халтаҥ таҥастаах, дьахтар былаатын пилоткаларын таһынан бааммыт, улахан ба-
ҕайы мас уллуҥахтаах бачыыҥкалаах сүүһүнэн саллаат ‘Титлер капут” дэһэр буол-
буттара. Нарофоминскайы ылыыга мин биир взводу баһылаан куорат хоту өттүнэн
киирбитим. Немецтэр билэннэр улахан ытыалаһыы буолбута. Уонтан тахса киһи-
битин сүтэрбиппит. Ол да буоллар старшай сержант В.Г. Ануфриевы кытта харса
суох атаакалаан, дьоммутун батыһыннаран бойобуой сорудаҕы толорбуппут. Бу
куоракка немецтэр элбэх киһини өлөрбүттэрин көрбүппүт. Сэттэ киһи ыйанан
турара, ол иһигэр дьахталлар бааллара. Ити курдук, 18-с армия байыастара дэриэ-
бинэлэри, Калуганы, Сухуничины босхолообуттара. Мин Сухуничи таһыгар хаҥас
илиибэр баас ылбытым, 19 хонук госпитальга сыппытым. Ити кэнниттэн Брянс-
кай фроҥҥа 11 -с гвардейскай дивизияҕа ыыппыттара.
1942 с. сайын Сталинградскай фроҥҥа барбытым, от ыйыгар 62-с армия 13-с
дивизиятын 2007-с полкатыгар анаммытым. Манна бастаан рота командирын сол-
буйааччытынан, онтон командирынан сылдьыбытым.
Сталинградскай фроҥҥа улаханнык бааһыран баран 1942—43 сс. ыам ыйыгар диэ-
ри Челябинскай уобалас Чеберкуль диэн байыаннай лааҕырыгар 4-с полкаҕа сылдьы-
бытым. Онтон Муром куоракка Советскай армия байыаннай-техническэй училище-
тыгар үөрэнэн баран Белорусскай фроҥҥа 233-с дивизия 1059-с полкатыгар рота
уонна батальон командирын солбуйааччытынан анаммытым. Бу фроҥҥа сэриини
Минскэйгэ саҕалаан баран арҕаа Белоруссияҕа үгүс куораттары, ол иһигэр Баранови-
чи, Березовка, Брест-Литовскайы босхолооһуҥҥа кыттыбытым. Онтон Полыпаҕа
тахсан Варшаваны ылыыга уҥа илиибэр баас ылан госпитальга уһуннук сыппытым.
1944 с. Калининскай уобаласка Советскай армия офицердарын билиилэрин үрдэтэр
училищеларыгар үөрэнэ сырыттахпына сэрии бүппүтэ. Онон сэриини отделение ко-
мандирынан саҕалаан баран батальон командирынан түмүктээбитим.
1945 с. капитан званиетын биэрбиттэрэ, икки Кыһыл сулус, биир Аҕа дойду
сэриитин I степеннээх орденнарынан, “Хорсунун иһин”, “Бойобуой үтүөлэрин
иһин” мэтээллэринэн, Сталин үс Махтал суругунан наҕараадаламмытым. 1945 с.
Советскай армияттан Ис дьыала министерствотыгар ыыппыттара. Манна үлэлии
сылдьан Свердловскайга ССРС ИДьМ Үрдүкү общевойсковой оскуолатын кэтэх-
тэн үөрэнэн бүтэрбитим. 1950—53 сс. Москватааҕы Үрдүкү офицерскай оскуола-
ны уонна 1959 с. Хабаровскайдааҕы Милиция үрдүкү оскуолатын экстерном бүтэр-
тээбитим. ИДьМ -ҥа отдел начальнигынан тиийэ үлэлээбитим.

Алексей НОВИКОВ

72