Page 96 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

рааһыҥҥа эрэй бөҕөнү көрсөрбүт... Паромнар уҥуоргу кытылга сатаан тиксибэк-
кэлэр, муустаах ууга курданарбытыгар диэри “сөтүөлүүрбүт”.
Мин биирдэ отут мүнүүтэ эрэ утуйан уһуктубутум, атахтарым баалларын-суох-
тарын быһаарбатым — атын курдуктар. Хата дьүөгэм саппыкыбын хайа быһан
көмөлөстө. Миигин санчааска атаардылар. Бырааспыт, комдив Дмирзе кэргэнэ,
көрөн баран, атаххын быстахха сатаныыһы диэтэ. Мин туран ытаа. Ол гынан,
бастаан, ханнык эрэ мааһынан соттулар, атахтарбын бэрэбээскилээтилэр. Үс хо-
нон баран оһон хааллылар, арай тириим чулкуну устар курдук түһэн хаалбыта.
Бырааһым: “Кытаанах киһи диэн, дьэ, бу буолар!” — диэн соһуйбута. Молдавияҕа
Бендери куораты босхолуур кыргыһыыга улаханнык контузияламмытым. Онтсда
ыла мөлтөхтүк истэр буолбутум.
Өлүөхпэр диэри кыргыс толооннорун умнуом суоҕа. Голая хочону ааһарбытыгар
биһиги саллааттарбыт хомуллубатах өлүктэрин көрбүтүм. Үктэнэр да сир суоҕун кур-
дуга. Биһиги бэйэбит даҕаны өлүк сытынан тунуйуллубут курдук сананарбыт, хас да
күн өҕүйэ сылдьыбыппыт. Маннык маассабай өлүктэри кэлин Украинаҕа Николаев
куораты босхолооһуҥҥа көрбүтүм. Онно тымныы буолан, сыт-сымар эккирэппэ-
тэҕэ. Олус дьулаан күннэр Днепри туорааһыҥҥа ааҥнаабыттара. Мин дьүөгэбинээн
Гриценко Наташалыын сыыр эниэтигэр олорон көрдөхпүтүнэ, өлбүтдьон усталлар,
балыктар өрөҕөлөрө маҥхаҥнаһаллар. Ол — паромҥа снаряд түһэн, хас да миэтэрэ-
лээх уу фонтана өрө биэрэр, хаптаһыннар көтөллөр, дьон, сэрии сэбэ им балай
дириҥҥэ тимирэллэр, самолеттар буомбалары тамныыллар, артиллерия быыстала
суох туораан иһээччилэри ытыалыыр. Мин харахпын вещмешокпунан сабынабын.
Хамандыырдар: “Бу кыыс мөһөөччүгэ куйахтаах...” — диэн күлсэллэр.
Биһиги билэрбитинэн, паромҥа бастакы уочарат бааһырбыттары тиэйэллэр.
Эмискэ комбаппыт: “Түргэнник паромҥа!” — диэн хаһыытаабытынан сүүрэн кэллэ.
Ол кэнниттэн, мин санаабар үйэҕэ тэҥнэспит 45 мүнүүтэлээх туорааһын буолла.
Икки өттүбүтүнэн, уҥа-хаҥас, снарядтар дэлби бараллар. Бааһырбыттар уу көр-
дүүллэр. Илиибэр тута сылдьар куруускам дьигиһийэ олорор, ньиэрбэм күүрэн,
мээнэ-мээнэ күлэбин. Кэлин, мин дьоллоох киһи буоламмын, туораабытым дии
санааччыбын.
Миигин сэрии тыыннаах ордорбута, оттон дьүөгэм Дуся Деченко өлбүтэ. Кини-
лиин тиит анныгар туран, канонада да тыаһын умна быһыытыйан, тото-хана, дуо-
һуйа ыраас таҥаска утуйар туһунан кэпсэтэ турдахпытына, снаряд оскуолката дьүөгэ-
бин таппыта. Кини иэдэһигэр харах уута, саппыккытыгар хаан таммалаабытын би-
лигин да көрөр курдукпун...
1944 сыл бүтүүтэ Стара Загора диэн Болгария куоратыгар биһиги чааспытын
гарнизоҥҥа хааллардылар. 1945 сыллаахха демобилизацияламмытым, Дьокуускайга
төннөн кэлэн уһуннук телефоннай станцияҕа үлэлээбитим.

Анна НЕКТЯГАЕВА

САХА ДЬАХТАЛЛАРЫТТАН БАСТАКЫ БАЙЫАННАЙ ЛЕТЧИК

Биһиги саха дьахталларыттан бастакынан байыаннай летчик буолбут Татьяна
Кривогорницына туһунан матырыйаалы икки сыл курдук хомуйсубуппут. Бу
күннэргэ балачча ситтэ диэххэ сөп.
Аймахтара — Мэҥэ-Хаҥалас Суолатын дьонноро билинэллэринэн, Татьяна
Мэҥэ-Хаҥаластан төрүттээх Кривогорницын Павел Никитич кыыһа. Павел Ни-
китич 1934 с. толорбут анкетатыгар Татьяна диэн кыыстаахпын диэн суруйбут.
Павел Никитич бэйэтэ толорбут анкетатыттан көстөрүнэн, 1897 с. Мэҥэ-Хаҥа-
лас улууһугар I Мэлдьэхси нэһилиэгэр орто бааһынай кэргэнигэр төрөөбүт. Бииргэ

94