Page 6 - САХА ОМУК культурнай-сырдатар общество историятыттан. В. Петров, Кыым, 04.10.1990
P. 6
(1925) уонна ксенофонтовщина (1927-28 сс.) курдук контрреволюционна!!
баандалары үлтүрүтүүгэ активнайдык кыттыбытын бэлиэтиэххэ соп. Бу
бэйэтэ туһугар бэрт судургута суох процесс этэ.
Биллэрин курдук, бандьыыттар үлтүрүтүллүбүттэрэ, Саха сирин
норуоттара Советскай былааһы бэйэлэрин түөстэринэн харыстаабыттара.
Бандитизмы тэрийээччилэр уһук хотугу сиргэ уонна Дальнай Востокка
күрээбиттэрэ.Ол кэмкэ урут араас биричиинэлэринэн муммут-тэммит дьон
контрреволюционердар сабыдыалларыттан арахсан Советтар кыайыылаах
Кыһыл Знамяларын анныларыгар туран, норуокка эрэллээхтик сулууспалаан
барбыттара. Ол туһунан элбэх ахсааннаах докумуоннар туоһулууллар. 1921-
1922 сылларга повстанческай хамсааһыҥҥа кыттыбыт саха национальнай
интеллигенциятын представителлэригэр "Саха омук" общество чилиэннэрин
(1922 сыл балаҕан ыйын 1 күнүгэр бэчээттэммит) ыкырыы суруктарыгар
маннык этиллэр:
"Биһиги төрөөбүт дойдубут, билигин автономнай, Саха сирин иннигэр
бу сыл иккиттэн биир соругу туруорда: эбэтэр Саха сирэ
империалистическай дойдулар хабалаларыгар киириитэ эбэтэр Россия
национальностарын федерациятын кытта бииргэ үлэлэһии. Итиннэ биһиги
талыыбыт чуолкай: Советскай Россия туһатыгар. Итинтэн атын ханнык да
туһулааһыны биһиги халбаҥа суох сэмэлиибит... биһиги бары автономнай
республика органнарыгар үлэлиибит. Хас биирдии сахаҕа биллэрин курдук,
нуучча нациятын кытта 300 сыллаах бииргэ олоруу биһиэхэ нуучча
культуратын биэрдэ, нациялар икки ардыларыгар дириҥ, быстыспат, өр
үйэлээх духовнай уонна экономическай сибээһи үөскэттэ. Итини кэһэр
хайдах да табыллыбат.
Саха сирин интеллигенциятын ор кэмтэн дьулуспут дьулуура олоххо
киирэр. Саха автономията биллэрилиннэ. Нациялар бэйэлэрин-бэйэлэрэ
быһаарыныыларын улуу принциптэринэн ыйыллыбыт автономия кээмэйэ
ханнык баҕарар эрдээх баҕа санааны баһыйар.
Билигин бэрт ситиһиилээхтик олоххо киирэр РК(б)П X съеһинэн уонна
Советтар IX съезтэринэн ылыныллыбыт Сака экономическай политика
биһигини саха интеллигенциятын демократический дьулуһуутугар чугаһатар.
Саха норуота барыта биһиги республика алдьаммыт-кээһэммит
хаһаайыстыбатын, культурнай үлэтин чөлүгэр түһэриигэ утумнаахтык
үлэлиирбитин күүтэр.
