Page 101 - Портнягин. Муру алаас барыбыт биьигэ

«ТОЙОН МҮРҮ» ТУҺУНАН

БЫСТАХ-БЫСТАХ БЭЛИЭТЭЭҺИННЭР

1. Адьас былыр, 1400-1500 сыллар эҥээрдэригэр, Мүрү
эбэни «Чалбааттаах күөл» диэн ааттыыллара үһү. Оччолорго эбэ
сатыы киһи кэһэн, үөскэ тиийэ киирэр чычаас хонуу кырдал-
лардааҕа биллэр. Сүүһүнэн сыллар кэннилэриттэн күөл ууту-
йан, толору киэбин кэппит. Ол кэмҥэ олохтоох эбэҥкилэр эбэ-
лэрин «Дириҥ Чаҥкындаайы» диэн ааттыыр буолбут кэмнэрэ
баар. Кэлин, күөл хаатын булбутун кэннэ, Илин бас хонноҕор
биир хонуу сир оҥхойугар күөл олорон хаалбыт. Бу күөлү Улуу
Хоро удьуордара Эбэлэрин былыргы аатын кэриэстээн, «Чал-
баат күөл» диэн сурукка хаалларбыттар. (16.05.2006 сыл. «Мүрү
саһарҕата» хаһыат. М. Иванова ыстатыйатыттан).

2. Бу Мүрү Эбэ былыр ааттаммат кырдьаҕас аата «Чаҕылы-
[а Чаҕылытта» диэн эбитэ үһү. (Сэһэн Боло. «Ленаҕа нуучча кэ-
иэн иннинээҕи саха олоҕо» кинигэттэн).

3. Ити бириэмэҕэ аныаха диэри ситэ үөрэтиллэ илик киэҥ-
-нэлэмэн алааска Мүрүлэ диэн ааттаах тоҥус бухатыыра баһы-
лыктаах, хоту дойду таба көлөлөөх омуктара олоро сылдьыбыт-
тар. Мүрүлэ тоҥус Майаҕатта бухатыыр истиҥ, чугас доҕоро
эбит. Бу тоҥус бухатыыра олохтон туораабытын кэннэ Майа-
ҕатта күөлү доҕорун аатынан «Мүрү күөл буолуохтун» диэн
алҕаабыта үһү. Былыр-былыргыттан өбүгэлэрбит барахсаттар
сөбүлүүр, ытыктыыр киһилэрин алгыс тылын баччааҥҥа ди­
эри кэпсээн, номох оҥостон илдьэ кэллэхтэрэ. Онон бу номох
ханнык да сэрэх сабаҕалааһыннартан сөптөөҕө буолуо. Улуу
алааспыт аата - «Мүрү». (Былыргы сэһэн-номохтылларыттан).

4. Мүрү алаас, дьэ, кырдьык, бултуохха, оттуохха, сир ас-
гыахха диэтэххэ, киэҥ уораҕайдаах дайды сир буоллаҕа. Сэт-
тэ уонус сыллар ааһыылара аҥаардас күөлэ устата-туората
араарыллыбат сэттэлии биэрэстэ сир дииллэрэ. Алаас тайаан
сытар харах ылар көстүүтэ балтараа көскө баппат. Туората,
быһа көрдөххө, аҕыс-тоҕус биэрэстэ буолуохтаах. Саас ат көлө