Page 191 - Майаҕатта Бэрт Хара

туруута, борбуйун көтөҕүүтэ олус дол- эрэн күрэс көрсүһүүлэрин, кыргыска ти-
гутуулаахтык көрдөрүлүннэ. Билигин риэрдибэтэх түгэннэрин Тыгын Дархан
артыыс буолаары тыйаатырга саҥа така- куттаһыттан, дьулайбытыттан диэн саба
йылла сылдьар оҕолор, Тимур Максимов быраҕан сыаналыыр татым. Ол да саҕана
уонна Олег Аргунов ийэ тылларынан эйэ-дэмнээх олоххо тардыһыы (диплома­
саҥаран-иҥэрэн Майаҕатта Бэрт Хара тия) баар буоллаҕа эбээт.
уонна кини инитин оҕо эрдэҕинээҕилэ- Онон сибээстээн мин тус бэйэм бу
рин бэркэ оонньоотулар. туруорууга Тыгын Дархан уобараһа
Олус долгутуулаах, олох ураты сыт- арыллыбата, тыла-өһө, саҥата-иҥэтэ сэ-
тыын-сымардыын сырдык эйгэлээх, та- ниэтэ суоҕунан хайдах да Тойон Хаан
быллыбыт, үгүстэри соһуппут түгэнинэн киһи тыынын биэрбэтэ диибин. Хайдах
Тыгын Дархан уонна Логой Тойон кыт- да муҥ ыраахтааҕыга тэҥнэнэр киһи Ты­
тыылаах ыһыахха алгыс түһүүтэ буолла. гын Дархан, Майаҕатта Бэрт Хараҕа көр-
Олоҥхоһут, Алгысчыт (Кирилл Рожин) сүһүү аныы-аныы ааттаспат-көрдөспөт
хабыр хапсыһыылар, тыҥааһыннаах сы- буоллаҕа. Ону тэҥэ Тыгын Дархан уонна
рыылар кэннилэриттэн тулабытыгар уос- Лөгөй дуоҕалара — ытык маллара, харах-
кулаҥы, үүт-тураан чуумпуну тэниттэ... ха быраҕыллар уратылар. Тыгын Дархан
ол онтон налыйан биэрбит көрөөччүлэр, дуоҕатын киһи дуоҕам диэбэт курдук —
самаан сайыҥҥы саха алааһын тунуйбут, бэрт кыра көтөр кыыл ойууламмыт, туох
түптэ дьиҥ сытын ылан өрөйө-чөрөйө да атын киэргэлэ, бэлиэтэ суох. Онтон
түстүбүт. Алгысчыппыт быһыыта-таһаа- Лөгөй дуоҕата күлүмүрдээн, үс сылгы
та, дьөрбө унуоҕа, таҥаһа-саба бары- төбөтө олордуулаах, кыл-сиэл киэргэл-
та үөһээттэн үрүҥ күн утаҕын сүүмэҕэ лээх. Бу курдук саханы саха дэппит, ытык
турарын курдук. Барыбытын алыптаах ааппытын Тыгын Дарханы намтатан, тү-
көстүү, дьикти түгэн дууһаны уоскутар һэрэн көрдөрүүттэн туттунар наада этэ.
истиҥ иэйиитэ ыга кууһун ылла. Үчүгэ- Атын дьон-норуот убаастыырын туһугар,
йиэн! Бу курдук сык гынар, чыпчылы- бастатан туран, бэйэбит ытык дьоммутун
йыах түгэҥҥэ да буоллар, иллээх-эйэ- ытыгылыыр сиэрдэниэхтээхпит.
лээх, уу нуурал алаастаах саха чуумпу Түмүккэ режиссер олус бэркэ ол аас-
олоҕо ахтылҕаннаах да буоллаҕаа... пыт кэми, аныгы олоҕу кытары ситимнээ-
Аныгы ыччат дьон ааспыты ытык- тэ: билиҥҥи кэм Тыгын оонньууларын
тыыр, кэриэстиир, инникини ыраҥалыыр түгэннэрэ, мадьынылар күрэхтэһиилэрэ
дьон буолуох тустаахпыт. Онно буолбуту уонна үрүҥ аттаах эдэркээн уол — уол
тосту-туора токуруппакка, билим сай- оҕо! «Үүнэр көлүөнэ» уораҕайыгар ат
дыбыт кэмигэр сиэрдээх толкуйдарынан үрдүгэр олорбут үүнэр ыччаппыт, уол-
салайтаран айыахтаахпыт-тутуохтаах- чааммыт, уол оҕо охтума, аккыттан суул-
пыт. Ол туһуттан биири бэлиэтиэм этэ. лума!
Тоҕо эрэ кэлиҥҥи кэмҥэ Тыгын Дарха- Испэктээкил кэмигэр мае тардыһыы-
ны араас айымньыларга кута-сүрэ суох, тыгар аан дойду түөрт төгүллээх кыа-
көрдөһө- ааттаһа эрэ сылдьар киһи кур­ йыылааҕа, Майаҕатта Бэрт Хара хаан
дук көрдөрүү баар. Ол, баҕар, кэлиҥҥи удьуора, Кыыс Хаҥаттан төрүттээх Дмит­
кэмҥэ дьон Сэһэн Боло эрэ кинигэлэ- рий Попов баара испэктээк эмиэ биир
рин ааҕалларыттан эбитэ дуу... ол эрэн ураты кэрэ-бэлиэ түгэнэ буолла. Ити
биллэр-көстөр ученай А.П. Окладников түгэн, Кыыс Хаҥаҕа күн бүгүн да, Бэрт
бэлиэтээбитинэн, олохтоох дьон Тыгын Хараттан хаан тардар, саха дьонун аан
Дарханы улуу тойонунан, ыраахтааҕынан дойдуга ааттатар бөҕө-таҕа мадьынылар
билинэллэр этэ диэн бигэргэтиллибит баалларын итэҕэтиилээхтик туоһулуур.
суол. Сэһэн Боло хомуйбут номохто- Удьуор утум, үтүө быһыы-майгы салҕа-
ругар Тыгын Дархан биир үксүн илин нар!
энээр сырыылара, кыахтаах боотурдары А. Ускеева,
бэйэтин тула түмэ сатааһына көстөр. Ол ахсынньы, Дьокуускай