Page 1 - СЭРИИГЭ СЫЛДЬЫЫМ ТУьУНАН АХТЫЫ

СЭРИИГЭ СЫЛДЬЫЫМ ТУҺУНАН АХТЫЫ.

Мин 1925 с. ыам ыйын 12 күнүгэр, Бороҕон улууһугар, Хоро нэһилиэгин .... уһук
сиригэр, илин Бырдьа диэн ааттанар үрэххэ, дьадаҥы бааһынай кэргэҥҥэ төрөөбүтүм.
Төрөппүттэрим бэйэм ону-маны өйдөөбөт оҕо сааспар өлбүттэрэ. Онон эһэбэр Орлов
Алексей Николаевич диэн ийэм аҕата киһиэхэ иитиллибитим. Эбэм Домуна Ивановна
диэн этэ, Эһэм «Киллэм» баайдарыгар киирэн үлэлээн, хамнаһыгар ыһыы сиэмэтин,
миэтэрэнэн таҥас, сороҕор “улахан дорообо”, “аччыгый дорообо” – диэн ааттанар
пресстанан оҥоһуллубут, быһаҕынан кыһа, сүгэнэн тоһутар олус кытаанах плита чэйи
аҕалара. Сороҕор рафинат сахар, халаачык буулка аҕалан үөрдэрэ. Эһэм олус үлэһит киһи
этэ. Уйбаан диэн уолунаан сылгыһы диэн сайылыгар хойуу мастаах сыаны солоон,
сэлиэһинэй сиэмэ бастыҥын үүннэрэн, онно тирэҕирэн сэниэ ыал кэккэтигэр киирбитэ.
Сүүрбэччэ сүөһүлээҕэ, онно от оттоон, көрөн харайан олорбута. Эбэм олус сымнаҕас,
дьоҥҥо-сэргэҕэ үтүө сыһыаннаах, дьиэ-кэргэн астынар астаах, былыргы ыал таҥаһын-
сабын иистэнэн, хоп курдук оҥорон, таҥыннаран, ньир бааччы ыал таптанар, астынар
биир тутаах киһитинэн этэ. Онтон мин, тулаайах хаалбыт оҕо кинилэргэ саамай
аччыгыйдара, атаах оҕолоро буолбутум. Ол эрээри ол кэм уһаабатаҕа. Эбэм мин бэһискэ,
эһэм алтыска үөрэнэ сырыттахпына ыалдьан өлбүттэрэ. Кинилэр саастыы этилэр. Онтон
ыла эмиэ тулаайах хаалбытым. 1940 с. «Кыһыл Маяк» колхоз үүт табаарынай фермэтигэр
учетчигынан үлэлээбитим. 1941 с. Хоту Тиит Арыы диэн сиргэ колхоз балыкка
сыыппаратыгар, балык бултааһыныгар үлэҕэ ананан киирбитим, «Кюсюр» куораттан
маҥнайгы паспорбын 16-н туолан, хаартыскаҕа түһэн аан маҥнай ылбытым. Оччолорго
«Партизан Щетинкин» диэн винтовой параходка олорон баран иһэн, пароход палубатыгар
туруоруллубут радионан немец армията биллэриитэ суох сэриинэн советтар дойдуларыгар
сэриинэн советтар дойдуларыгар сэриинэн түөкүннүү саба түспүтүн туһунан биэриини
истибиппит. Арыы Тииккэ тиийэн балаакка тардынан, күн киирбэт сиригэр олорон
сайылаабыппыт. Миигин бастаан биэрэктэн балыгы астыыр сиргэ носилканан балыгы
таһыыга, онтон балыгы таһыыга, онтон балыгы туһааһыҥҥа анаан үлэлэппиттэрэ буолан
баран хайатын да кыайбакка ыалдьан уурайбытым. Онтон килиэп атыылааччыта оҥорон,
ол үлэбин сайын устата үлэлээн күһүҥҥэ тиийбитим. Күһүн балаҕан ыйын бүтүүтэ
дойдулаабыппыт.
Күһүн дойдубар кэлэн эмиэ ЧТФ-га учуотчуттуу, учуотчуттуу Танда дьаамыгар
почта таһааччынан үлэлээбитим. Дьаамы Бороҕонтон Дьэҥкиидэҕэ Унньулуйа
халдьаайытыгар олорор Макеев Алексей Михайлович диэн ыалга атынан тиэрдэрим. Ити
кыһын өссө военнай үөрэххэ кыһыны быһа үөрэппиттэрэ. 15 хонукка ооттуллубат кулууп
дьиэҕэ олордон казарменнай режимнээх военнай үөрэҕи барбыппыт. Түүн аайы тревога,
Утуйар таҥас диэн суоҕа. Аһылыкпыт оройуон остолобуойугар этэ. Военнай
комиссардарбыт Аммосов Серафим уонна Дмитреев этилэр.
1943 с. бэс ыйын 3 күнүгэр Чурапчытааҕы военкоматтан кыһыл армияҕа
ыҥырыллыбытым туһунан повестканы туппутум. Итинтэн Монголия народнай
республикатын Чойбалсан диэн куоратыгар, 141 – с отдельнай караульнай ротаҕа, 1944 с.
Монгольскай народнай республика Тамнаг-Булак диэн степькэ 80-с стрелковай полк 6-с
ротатыгар минометчигынан, 1945 с. атырдьах ыйын 8 күнүттэн балаҕан ыйн 2 күнүгэр
диэри Забайкальскай фронт 53-с армиятын 55-с стр.отдельнай полк састаабыгар киирэн
Японияны утары сэриигэ кыттыбытым. Бастакы службалаабыт чаастарбар бастаан
военнай склад харабылынан, онтон Япония границатыгар пограничнай застаабаҕа, онтон