Page 5 - Ахтар ытык иэстээхпит

Лҕабыт суола салҕанар.
Ахтыылар, бэлиэтээһиннэр.
Хомуйан оҥордо
Б.С. МАКАРОВ

КИИРИИТЭ

Киһи олоҕо түннүгүнэн чыычаах көтөн ааһарын курдук диэн
оһүгэлэрбит барахсаттар олус бэргэнник этэн кэбиспиггэр. Бу
сууллар сулус курдук бэрт түргэнник элэстэнэр олох хас киһи,
колүөнэ, норуот аайы атын атыннык бэриллэр.
Биһиги XXI үйэҕэ олорооччулар, кэннибитин хайыһан
аҕаларбьгг, эһээлэрбит олохторугар эргиллэн кинилэр үөрүүлэрин,
хөмолтолорун, дьоллоох дуу, кыһалҕалаах дуу түгэннэрин ахта-
сапаан ааһар ытык иэстээхпит. Оччоҕо олох олоруу, дьол, үлэггэн
үорүү диэн тугун өйдүүр кыахпыт улаатыа, күүһүрүө этэ.
Аҕаларбыт, эһээлэрбит олох атыйахтаах уу курдук айманар
кэмигэр олорон, киһи дуу, кии дуу буолар кытаанах тургутуутун
ааспыттара. Кинилэр саҥа былааһы атаҕар туруорбуттара,
колхозтары тэрийбитгэрэ, тииһигэр тиийэ сэбилэммит өстөөҕү
соһүргэппиттэрэ, сэриитгэн адцьаммыт хаһаайыстыбаны чөлүгэр
түһэрбиттэрэ, Сэбиэскэй былааһы аан дойду биир саамай күүстээх
судаарыстыбата оҥорбутгара. Ити биир күнүнэн, биир күүрүүнэн,
биир өрө туруунан ситиһиллибэтэҕэ өйдөнөр. Күнүстэри-
түүннэри, сылайары-аччыктыыры аахсыбакка, бэйэ олоҕутган
аккаастанан туран, дьон-норуот туһа диэн өрө күүрүүлээх үлэ
гүмүгэ эгэ. Онно араас баара. Ким эрэ аас олох содулуттан эрдэ
күн сириттэн күрэммитэ, ким эрэ алдьархайдаах сэрии уотугар
умсубута, сорох харытын күүһүнэн олоҕун суолун соломмута,
үлэггэн дьолун булбута, үлэтгэн суорума суолламмыта. Барыта
баара. Баара үөрүү-хомолто, кыайыы-хотуу, өрө көтүү-умса түһүү,
дьол-сор. Онон ааспыты барытын биир халыыпка киллэрэн өрө
дэбдэгии, туора сотуу аҕаларбытыгар, эһээлэрбитигэр ытыктабыла
суох сыһыан туоһугунан буолуохтаах. Ортотун булан, сүнньүн
коипөрөн сыыһаларыттан үөрэнэн, кыайыыларытган киэн туттан
олоруохтаахпыт. Ол буолуо этэ кинилэр иннилэригэр ытык
иэсиитин толоруубут, кинилэри кэриэстээһиммит.
Бу кинигэҕэ үөһэ этиллибит будулҕаннаах кэми хабыллар хаба
ортотунан ааспыт саха боростуой киһитин олоҕо чугас дьонун,
оҕолорун ахтыыларынан ойууланар, оччотооҕу олох бэчээттээн
хаалларбыт матырыйаалларынан көрдөрүллэр. Кинигэ биир
ура гытынан Дмитрий Иванович Стручков бэлиэтээһиннэрэ туох
да уларытыыта суох хайдах баарынан киллэриллибиттэригэр
сы гар. Ол оччотооҕу киһи өйүн-санаатын, туохха дьулуспутун,
поруогтар доҕордоһуулара күүстээҕин итэҕэтиилээхтик арыйар.
Кпһи бу кинигэттэн аҕаларбыт, эһээлэрбит олохторун туһунан
элбэҕи билэр, өйдүүр уонна кинилэринэн киэн туттар.