Page 11 - Неизвестное название

елтеххе кыайыылаахтар эрэллэрэ, утумнааччылара
Хаан сыттаах «хара суруктар»
Харах уулаах «хара суруктар» хас ыал ахсын хаЬан бадарар дирин ынчык, сор-мун аргыстаах эмискэ
тиийэн кэлэллэрэ. «Хара сор» диэбиттии баладаттар халданнара ынчыктыы аЬыллаллара. «Хара
сурук» ыардык аадыллар дьиэтин мала-сала, иЬитэ-хомуоЬа барыта тэбис-тэннэ ытаЬарга дылыта.
Онноодор толору оттуллубут кемулуек умулла сыЬа-сыЬа имик-самык барыара сырдатан, кутурданы
кууЬурдэрэ. Баладаттар, хотоннор таЬырдьа халданнарын ыар тыастара киирэри-тахсары аадардыы
кыайыы иЬин кыргыЬыыга елбут дьоммутун аЬыйардыы кыыкынаЬан-ынчыктаЬан, кыланарга
дылы иЬиллэрэ. Хара кырыыстаах «хара суруктар» хастыыта да, санаатах ахсын, ханан эрэ алдаЬы
булаары хат-хат аадыллаллара. Абадаларбыт, эЬэлэрбит абаларыгар хас киирбит киЬиэхэ аахтара-
аахтара адьас итэдэйбэт буолаллара. Кырыыстаах сэриилэрэ бутуедэ, кыайыынан тумуктэниэдэ,
сиэттэрбит эргиллиэхтэрэ, унуохпутун эргитиэхтэрэ дэЬэллэрэ. Сэрии кыайыынан тумуктэниитигэр
аччыктааЬынтан тиийбэтэхтэрэ, унуохтара эргитиллибэтэхтэрэ. Билигин кемуллубут тумулларыгар
ханан сыталлара биллибэт.
Хаан тыыннаах «хара суруктар» хас биирдии оччотооду ододо харадар, сурэдэр суппэттик хатанан
хаалбыттарын хаЬан ханна эрэ тиэрдэннэр хаалан, адьас умнуллуохтарай?! Кэмэ-кээмэйэ биллибэт
тохтубут харах уутун сыанатын ейдебулун ейдуебуппут эрдэ!
КыЬыл луоНун ыиырбыта
«КыЬыл кэккэ» холкуос хоЬуун-хоодуот, кыайар-хотор улэЬит уолаттара бука бары КыЬыл
аармыйада кыайыы иЬин кыргыЬа сылдьаллара. Улэдэ-хамнаска улэЬит тиийбэтэ. Ол иЬин хотон,
хонуу улэтигэр одонньору, эмээхсини, одолору - уолу, кыыЬы анаар кырыы кыайыы иЬин кыЬыл
луоЬун ынырбыта. Кыай-кыайыма, булгуччу кыттыбыппыт. енурук куйааска, силбиккэ, сииккэ,
ардахха ынахтары маныырбыт, ыам ахсын хомуйарбыт. Оччолорго холкуос ынахтарын куннэ
туертэ ыыллара. КыЬын устата ойбонно уулата уурэрбит. Ойбоммут Эбэ куулатыгар тэйиччи
тэЬиллэрэ. Чараас танастаах буоламмыт дэлби тонорбут, илиибитин-атахпытын иЬэлитэрбит. КиэЬэ
ахсын тымныы харана хотону тымтык уотунан сырдатан, ыанньыксыттарга кемелеЬербут. НАТИ
тыраахтарга анаан испиискэ сада халыннаах чуурканы эрбээбиттэрин кууллуурбут. Тыыннаах
сылдьар наадатыттан, улэЬиккэ эрэ бэриллэр, «улэ кунунэн» уллэЬиллэр «итии аЬылыгынан»
куннээди утэнэн эрэ елленен, ходуЬада оттооЬунна, иккилии одуЬу хардары-таары сиэтэрбит.
Хомуурга куЬунун аайы самаскыыкка куучамныырбыт. КыыЬар кыЬыл былаахтаах кыЬыл обуоска
«келе иччитэ» буоларбыт. Оччотооду сэрии сылларын одолоро оонньуур-керулуур иллэнэ суох
этибит. Сэдэхтик биирдэ эмэтэ оонньуурбут ис хоЬооннуун уларыйбыта: уолаттар ынырыы тутаммыт,
ует турэх мае атынан КыЬыл аармыйада барарбыт, кыргыттарбыт ийэ буоланнар, кыргыЬыыга
атаараллара, кыайыыны бадараллара. Устунан бары улаатаммыт, оонньуубутун букатыннаахтык
умнубуппут.

Кыргыттар барахсаттар кыайыыга кылааттара

Кыргыттар барахсаттар - Аанчык, елеенчук, Маайыстар уонна да атыттар соЬуччу улааппыттара,
ойуччу оттомурбуттара. Хакыр курдук эргэ танас халааттарын кэтитэлээн, сарсыарда ахсын эрдэлээн,
титииктэргэ тахсаллара. Сыгынньах атахтарын, ньирэйдэри кытта сосуЬа сылдьан, ньирэйдэргэ
уктэтэн, угустук эрэйдэнэллэрэ. Сымсатык туттар-хаптар, толлон турбат, кыайар-хотор хоЬуун
улэЬиттэр дэппиттэрэ. Кыргыттар барахсаттар кытаанахтары тулуйан, ыардары кыайан кыайыыга
кырата суох сыраларын-сылбаларын биэрэн, кылааттарын киллэрсибиттэрэ. Кыайыы буолбутун
да кэнниттэн кыргыттар бары кэриэтэ холкуоска суеЬу улэтигэр хорсун улэЬитинэн буолбуттара.
Улэнэн олорбуттара. Угустук биЬирэммиттэрэ. Улэдэ урдук кердеруулэринэн биллибиттэрэ. Угустук
бириэмийэлэммиттэрэ, хаЬыакка суруллубуттара, киэнник сурадырбыттара.
...Ол кэмнэ улэлиир эрэ буоллаххына итии аЬылык нуормата бэриллэрин ейдуурбут. Хайа эрэ
абадан, адан, эбэтэр хаан аймадын улэтигэр туран барбатадына эбэтэр елен хаалла да, аЬыыра суох
буоларбытын онноодор биЬиги оччугуйдарбытыгар тиийэ ейдуурбут уонна тугу эмэни ким эрэ

7