Page 63 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

II БАЙАБАНТАЙ нэһилиэгэ

II Байаҕантай нэһилиэгэ

Аммосова Клавдия Николаевна

Кэм-кэрдии илим хотоҕоһунуу бэрт түргэнник сыыйылла
устар. Харахпар бу баар курдук ходуһаҕа, бааһынаҕа тиритэ-хо-
рута оттоон, үлэлээн үлүмнэһэрбит. Оччолорго, 80-тан тахса
сыллааҕыта, эрчимнээх эдэр саас ухханыгар сылдьан, хайдах-
таах да сыралаах үлэни ырыа доҕуһуоллаан бүтэрэн-оһорон кэ-
биһэрбит. Ити уоттаах сэрии иннинээҕи, итиэннэ кэлин, Кыа-
йыы кэннэ эйэлээх олоҕу чөлүгэр түһэрэр 40-50 сылларга, Уус
Алдан Бээрийэтигэр кукурузаҕа, турнепска тиийэ олордоллоро.
Сиэмэ үүннэрэн, күһүн саһара долгуннурар бааһынаҕа киирэн
бурдугу быһан, ыскылааттарга толору симэрбит. Аны сайынын
бугул бөҕөнү бачыгыратан, кэбиһиилээх оту күрүөлээн, ийэ-хара
көлөһүммүт сарт түһүөр диэри өрө мөхсөрбүт. Бээрийэҕэ оччо-
лорго үтүөкэн да дьон үлэлээн ааспыттара. Мин бэйэм 1932 с. ахсынньы 5 күнүгэр
Бээрийэҕэ күн сирин көрбүтүм. Аҕам, олох кыһыл оҕо эрдэхпинэ, бу күн сириттэн
күрэммит буолан, букатын өйдөөбөппүн. Ийэм Екатерина, кэлин олоҕун иккистээн
оҥостон, Ньукулай Охлопков диэн киһилиин дьылҕатын холбообута. Ийэм барахсан
үрдүк соҕус уҥуохтаах, сырдык сэбэрэлээх, элбэх саҥата суох, үлэһит бөҕө киһи этэ.
Хаста да оҕоломмутуттан аас-туор олохтон үһүө хаалбыппыт. Эдьиийим Таанньа, уба-
йым Бааска уонна мин. Сэрии иннинэ уончалаах обургу кыыс эбэбин кытта эҥээрдэһэн,
Тиит Арыыга Үөһээ Үрэххэ олорбутум. Ойуоккалыы оонньообут алааһым Таанньа өтөҕө
диэн аатганан, билигин биир эмит сааһыт, кусчут хам-түм охсуллан ааһар буолуохтаах.
Биллэн туран, ото-маһа билигин киһи билбэт гына уларыйдаҕа. Ынах үүрэн, һайдаан
ааспыт ыллык суолларым быдан үйэҕэ маһынан-отунан саба үүннэҕэ... Оччолорго көтөр
кынаттаах көй ырыата, кус-хаас мээтиргээн түүн сүгүн утуппата. Ыксаан, уубут быыһы-
гар унаарыйа да сырыттарбыт, сайылык дьиэбит аннынааҕы күөл уутун уһун ураҕаһынан
таһыйан, хойуу кустары үргүтэрбит. Эбэм наар хара тыаны кэрийэн бултуура. Куобахха
туһахтыыра, туут хайыһарынан хатыҥ хаары оймоон, куобахтарын көхсүгэр кириэстии
иилэн аҕалара. Сороҕор мин эмиэ барсан, туһах көрөрүм, иитэрим. Оттон уотгаах сэрии
сыллара саба бүрүүкээн, сут-кураан алдьархайа ааҥнаабьҥа. Сир-дойду хатаччы хатан,
мэктиэтигэр уотунан суоһуура. Булт-балык имири эстэн, букатын ас-үөл мэлийбитэ.
Аһыҥа хара былыт курдук хойуутук үөмэхтэһэн сурулаан ааһара. Эбэм тиит хатырыгын
кытта сулуйан ууга оргутара. Иинэ суох иэдээн буолан, миигин Бээрийэҕэ киллэрбитэ,
бэйэтэ алааһыгар төннөн соннук хоргуйан өлөөхтөөбүтэ. Ити кэмҥэ ийэм, иитиэх аҕам
үлэ фронутган эргиллибиттэрэ, эдьиийим Таанньа ханна эрэ шахтаҕа үлэлээбитэ. Мин
холкуоска улахан дьону кытта тэҥҥэ им сүтүөр диэри хачыгырайарым. 1943 с. кэм ар-
даан, от үүнэн, өрө тыыммыппыт, ол онтон Кыайыы, өрөгөй буолан, олох сыыйа он-
нун-олоҕун булан барбыта. Ыллыырбын төрүкү да сөбүлүүрүм, убайым олус чөллөркөй

59