Page 60 - Андросов Д.С. Тыылга кыайыыны уьансыбыттара

Кини элбэх одолоох ыалга тороон, үлэ үорүйэхтэригэр үгүскэ үөрэм-
митэ. Дьиэ ис-тас үлэтигэр, кыра балыстарын корүүгэ--истиигэ, сүөһү
үлэтигэр ийэтин кытары тэннэ сылдьыһара. Сааһын, сайынын адаты-
гар сир тиэриитигэр, окко комолоһоро. Хойутаан, 13 сааһыгар Танда
оскуолатыгар маҥнайгы кылааска үорэнэ киирбитэ. Оскуола кинилэр
олорор сирдэриттэн 20 км. ыраах баара. Ол туһунан Александра ман­
ных ахгар: "Хас субуота ахсын дьиэбэр кэлэн нэдиэлэ сиир лэппиэскэм
бурдугун суорунада тардарым. Балыстарым кыра буоланнар төреппүттэр-
бэр көмөлөһөөрү тердүс кылааһы бүтэрээт, оскуолатган тохгообугум".
Ити кэнниттэн Өлөксөөс колхоһугар хонуу үлэтигэр үлэлээбитэ.
Тыллаах-өстөөх, үрдүк, толуу көрүҥнээх сытыы кыыһы колхозтаахтар
уопсай мунньахтарыиаи хонуу биригэдьииринэн анаабытгара. Үлэ-
лии сылдьан, Александра комсомол кэккэтигэр киирбитэ. Александ­
ра бу курдук үлэлии сырыттадына Ада дойду сэриитэ садаламмыта.
МТС базатыгар трактористары, комбайнердары бэлэмниир курс
аһыллыбыта. Колхозтар председателлэригэр кыргыттары Курска ыыты-
ыга сорудах тиэрдиллибитэ. Шураны трактористар курстарыгар үорэххэ
ыыппьтттара. Кини хаһан да тракторы көрө илигэ. Онон маҥнай утаа
чадыйа санаабыта. Газогенераторная тракторы үерэтэн барбыттара.
Кылгас эриирдээх үөрэх кэнниттэн тракторист идэтин ылбыта. ЧТЗ
тракторга сменщигинэн анаммыта. Калинин аатынан колхозка сир
оҥоһуутугар улэлээбитэ. Опыттаах тракторист Гаврил Иванович Про-
тодьяконовы кытта үлэлээн, тракторист мындыр үлэтигэр үөрэмми-
тэ, идэтигэр эриллибитэ. Ол курдук, трактор өрөмүөнүгэр сарсыарда
8 чаастан түүн 2 чааска диэри сыралаһан туран үлэлэспитэ. Күнтгэ
400 грамм нуорма килиэбинэн эрэ аһылыктанан сылдьыбыттара.
1942 сыллаахха Александра дьүөгэтинээн Паша Гоголевальтын саас-
кы ыһыыга сири таҥастааһыҥҥа, сиэмэ ыһыытыгар бииргэ үлэлээ-
биттэрэ. Трактордара алдьаннарына саппаастарын сатыы илдьэн, МТС-
ка онхитороллоро. Ол үлэтин туһунан Александра Романовна бу кур­
дук кэпсиир: "Кыайыы туһугар харыстаммакка үлэлиирбит. 1943 сыл­
лаахха адам өлбүтүгэр үлэттэн көҥүллээн ыыппатахтара, онон адабын
көмсүбэтэдим. Үлэ дьиссипилиинэтин итинник кытаанахтык ирди-
иллэрэ.
Өлөксоөс балтыларын Шураны уонна Дуняны МТС-ка бэйэтин
кытары илдьэ сылдьан, Чараҥ начальнай оскуолатыгар үөрэтгэрбитэ.
Атын колхозтарга ыйы-ыйдаан үлэлиир, Дьокуускайга механизация
училищетыгар уорэнэр кэмигэр билэр ыалларыгар олордон үөрэттэр-
бита. Бу үтүө санаалаах дьоҥҥо Александра ис сурэдиттэн махтанар.
Кини 1943 сыллаахха ЧТЗ тракторга "Кыһыл агроном” колхозка смен­
щигинэн улэлиир. Ити сыл Дьокуускайдаады механизация училище-
тын бутэрбитэ. Хоро тракторнай биригээдэтигэр газогенераторнай трак