Page 21 - Неизвестное название

Саха суруйааччыларын, суруналыыстарын
уонна кыраайы үөрэтээччилэрин да ити түгэн
тумнубатаҕа. Мин эмиэ, идэтийбит суруналыыс
буоларым быһыытынан, төрүт өбүгэлэрбит оло-
рон ааспыт түгэх үйэлэригэр төбөм оройунан
түспүтүм. Ити эрээри оччолорго, саха телевиде-
ниетыгар үлэлиирим быһыытынан, уруулуу-ай-
махтыы омуктарбыт урукку-билиҥҥи олохто-
рун-дьаһахтарын, сиэрдэрин-туомнарын, үтүө
үгэстэрин, билигин олорор сирдэрин-уоттарын,
ытык-кэрэ миэстэлэрин эт атахпынан илэ тиийэн,
уу харахпынан көрөн-истэн саха көрөөччүтүгэр
көрдөрөн кэпсииргэ холоммутум.
Көрөөччү «Ыраах, чугас аймахтарбыт»
биэриини тута сэҥээрбитэ.Үгүстэр биэриилэри
кэтээн көрөллөрүн, салгыытын күүтэллэрин туһу-
нан биллэрбиттэрэ. Ити курду к көрөөччүм санаа-
ны көтөҕөр киэҥ сэҥээриитинэн кынаттанан, он-
тон күүс-уох ылан уонна оҕо эрдэхтэн ыра санаа
оҥостубут баҕабын толорон, түгэх өбүгэлэрбит
аартыктарынан аарыктаах айаҥҥа турбутум.
«Ыраах, чугас аймахтарбыт» (Суруналыыс
суоллааҕы бэлиэтээһиннэрэ) кинигэ буолан бэ-
лэмнэммитэ эрээри. Үп-харчы көстүмүнэ, «Бичиккэ»
бэчээккэ киирэн баран, күн сирин көрбөккө сытар.
Билиҥҥи историческай наука билинэринэн,
сахалар, алтайдар, хакаастар, о.д.а. түүр тыл-
лаах омуктар, бука бары биир культурнай төрүт-
тээхтэр. Кинилэр материальнай уонна духовнай
культураларын араас өрүттэрин саханы кытта
тэҥнээн корон, киһи сөҕүөн курдук элбэх маа-
рыннаһар өрүттэри булуохха con. Ону саха
үөрэхтээхтэрэ, билиҥҥи наука үлэһиттэрэ да би-
гэргэтэллэр.
Ол курдук, историческай наука доктора А.И.
Гоголев «Саха культуратын састаабыгар киирэр
саамай былыргы чааһынан түгэх үйэтээҕи скиф-
хунн культурата буолар» диэн суруйар. Анатолий
Игнатьевич этэринэн, саха төрдө сах саҕанааҕы
сактартан, скифтэртэн, хуннартан, түүрдэртэн си-
л ис-му ту к тардар. Минусинскай хотоолго уутуйан Күл Тэгин суруктаах суорба тааһа. Монголия.
олорбут ити түгэх төрүттэрбит, биһиэхэ биллэр
ле VIIIb. каган орхонских тюрок Мочжо (Капа-
бэтэрээҥҥи удьуордара Енисей кыргыстара.
ган-каган) после победоносного похода выселил
«Кыргыз» диэн термини арҕаа Европа, Пер­
часть кыргызов из долины Енисея и их землю
сия, Арааб суруксуттара олох эрдэттэн билэл- передал тюркам. Это видно и по археологиче­
лэрэ. Термини аан бастаан византийа историга ским данным, в особенности для IX-X вв. т.е. для
Менандр б.э. VI - үйэтигэр сурукка киллэрбитэ. времени, когда хакасы, руководимые кыргызами,
Оттон Орхон түүрдэрэ кыргыз норуотун бас бэ-
разгромили в 840 г. каганат уйгуров и включили
риннэрбиттэрин туһунан Күл Тэгин суорба таас-
в свое государство Алтай, Туву и Центральную
ка суругар (VIII в.) маннык суруллар:
Азию. ... Для этого времени археологи зафикси­
«Мы завели порядок в немногочисленном
ровали на Среднем Енисее значительный прилив
народе кыргызовп ... Там говорится, что в нача-
тюрского населения, резко выделяющегося свой-