Page 192 - Дүпсүн сирэ

Энгельстэр
«Энгельс» холкуос 1939 сыллаахха «Сонун союз» уонна «Кыһыл Муннук»
артыаллары холбоон тэриллибитэ. Тэкэрээттэ, Илии, Арҕаа Махаайыкылар,
Илии, Арҕаа Чулуудалар, Наара, Ампаардаах, Хоту Эбэ, Луку курдук он дьыл-
ларга от өлгөмнүк үүнэр үтүөкэн алаастардаах, Төбүрүөн, Саанай, Мыла кур­
дук үрэх тардыыта сирдээх-уоттаах буолан, былыр-былыргыттан дьон-сэргэ
уутуйан үөскээбит дойдута этэ. Оройуоннааһын тэриллиэр диэри, атыннык
’лтэххэ, 1930 сылга диэри ити сир-уот Чэриктэй нэһилиэгэр киирэрэ уонна
Чэриктэй алааһынан ааттанара. 1927—1928 сыллардааҕы биэрэпискэ Наараҕа
олорбут сорох ыаллар, ол иһигэр Николай Григорьевич-Наара Ньукуукката,
Василий Григорьевич (Солко Баһылай) Ушнипкайдар Чэриктэй нэһилиэгэр
киирбэтэхтэр. Онон Наара Илии Баһа арааһа 1 Өспөххө кииреэр буолуохтаах.
Энгельстэр кыһынын Таппа, Хаҥыыда, Бүлтэй. Муннук, сайын Арҕаа
Баарда, Арыы Тумса диэн ааттаах сирдэри кыстык, сайылык оностон ыан-
ньыктарын тутан олорбуттара. Сылгылара саас. сайын үрэххэ, кыһынын алаас-
ка киирэллэрэ. Ампаардаах Кырдьаҕас өтоҕөр, Хааймыга, Туолайга, Атыыр
Баһыгар, Чулуудаларга, Илин, Хоту эбэлэргэ, Лукуга, Муннукка наар алаас
халдьаайытын тиэрэр бааһына сирдээхтэрэ. Опу таһынан ьшл олорбут сирин
ахсын былыргы оһорбо солооһуннар бааллара. Арҕаа Чулууда халдьаайытыгар
уон тохсус үйэ сэттэ уонус сылларыгар политсыылынай Н.П.Странден олор­
бут отөҕө, бааһыната, өссө Ыстараандьын Дүөдэтэ диэн тыбыс тымныы уулаах
дирин чүөмпэ бааллар. Н.П.Странден бурдугу ыһыыны таһынан оҕуруот
аһын үүннэрбитэ биллэр. Онон биһиги дьоммут сир үлэтинэн өссө уон тохсус
үйэттэн дьарыктаммыттар. Илин эбэ, Таппа. Хоту эбэ, Аччыгый эбэ, Хаҥыыда,
Баарда курдук аатырбыт соболоох күөллэрдээх. Сэрии сылларыгар ити эбэлэр
балыктара элбэх киһи үрүҥ тыынын өллөйдөөбүтэ.
Ити алаастарган саамай сүдүлэрэ — Ампаардаах. Манна өссө XVII үйэ
саҕаланыытын эргин Улуу Туймаада тойоно Тыгын Борөлөоххө, Күтүр
Эмээхсинҥэ сылдьар кэмигэр, Лаҕа Баатыры ааттаан-суоллаан кэлэн, Ам­
паардаах атаас күөх наассын кырдалыгар ураһа туруорунан олордоҕуна, Лаҕа
Баатыр Ампаардаах хоту тумуһаҕыттан оҕунан ытыалаабытыттан саллап,
ураһаларын анаар өттүлэрин хаалларан күрээбит. Ампаардаах соҕуруу ар|>1ы тыа-
тыгар аата ааттаммат сүдү кырдьарс хараллыбыт аранаһа баар. Кини ампаардыы
охсуулаах үрдүк олбоххо ууруллубуг аран аһын өссө революция иннинэ саха норуо-
дунай худуоһунньуга И.В.Попов уруһуйдаан ылбытын Суорун Омоллоон 1995 с.
таһаарбыт «Народный художник И.В.Попов» альбом-кинигэтигэр киллтрбитэ.
Ампаардаах — былыр-былыргыттан дүпсүггэр улуу тунах ыһыахтарын тэ-
рийэр, самаан сайыны уруйдаан-айх;ылаан корсөр, үрдүк айыыларга үнэр-
сүктэр ытык сирдэрэ. Манна ааспыт үйэ саҕютаныытыгар. 1926 сыллаахха.
Дүпсүн улууһун дьоно-сэргэтэ мустан, тиһэх төгүлүн үс түүннээх күн ыспыт
ыһыахтарыгар кэлин кынаттаах кылыыһыт диэн аатырбыт Дмитрий Босиков
кылыыга сөҕүмэр түһүүнү онорбутун, уос номоҕор киирбитин билигин да
сөҕө-махтайа истэбит. Уон тохсус үйэ ортотугар, Дүпсүн танарагын дьиэтин
тутуохтарын иннинэ, саарык бырахпыт 7 сирдэриттэн биирдэстэрэ — Ампаар-
188