Page 386 - Дүпсүн сирэ

Алтыс түһүмэх.
Үөрэхтээһин

Үөрэх, сайдыы тарҕаныыта
(Туһүмэххэ киирии тыл)
Үс сүүстэн тахса сыл устата дьаһаах ыар хабала-
тынан баттаан-үктээн, салайан-дьаһайан олорбут
ыраахтааҕылаах Россия администрацията төрүт сирдээх-
уоттаах Сибиир омуктарын «туспа урдустарынан» аат-
таан үөрэх, сайдыы сырдыгын көрдөрбөккө, таҥалайа
хаммат хааһынаны күндү түүлээҕинэн хаҥатар холуон-
ньа уонна сирдэригэр-уоттарыгар иҥэн-батан сылдьы-
бат холуобунай буруйдаахтары, былааһы утарылаһар
политическай бүрүстүүпүнньүктэри сүрдэрин тоһутар,
эрэһиэҥкэтэ суох түрмэ балаһыанньатыгар тутан олор-
бута. Сибиир олохтоох омуктарыгар, ол иһигэр са-
халарга нуучча итэҕэлин киллэриинэн сибээстээн,
таҥара үөрэҕин тарҕатар туһунан Петр I император
1714 сыллаахха таһаарбыт ыйааҕын олоххо киллэрии
да сахаларга үөрэх аанын аспатаҕа. Биир дойдулаах-
пыт, профессор, педагогическай наука доктора В.Ф.
Афанасьев «Саха сиригэр оскуола уонна педагогичес­
кай өй-санаа сайдыыта» (Дьокуускай, 1966 с.) кини-
гэтигэр этиллэринэн ити ыйаах сабыдыалынан XVIII
үйэ саҕаланыытыгар аһыллыбыт бастакы навигацскай,
гарнизоннай оскуолаларга, ааттара да этэрин курдук,
байыаннай сулууспаҕа тосхоллоохторунан нуучча чи-
новниктарын, итиэннэ казактар оҕолоро үөрэнэллэрэ.
Бэл сахалары кэлимсэ сүрэхтээһин ситиһиллибит XIX
үйэҕэ улуус ахсын иккилии-үстүү таҥара дьиэлэрин
тутан баран, олор истэринэн церковнай-приходской
оскуолалары аһан, саха оҕотун үөрэтии олус бытаан-
нык, бэрт элбэх туруорсуу кэнниттэн эрэ саҕаламмыта.
Бороҕон улууһун киинигэр Томторго таҥара дьиэ-
тэ 1813 сыллаахха сибэтии буолбута да, церковнай-