Page 424 - Дүпсүн сирэ

либернай винтовканан ытыыга күрэхтэһии, хайыһарга, граната быраҕыытыгар
зачеттары туттарыы ыытыллар этэ. Үчүгэй түмүгү көрдөрбүттэргэ анал БГТО,
ГТО, «Ворошиловскай ытааччы» значоктары туттараллара. Сэрии кэмигэр 1944
сылтан саҕалаан уонна кыайыы кэнниттэн 1948 сылга диэри военрук Кор­
нилов Николай Егорович этэ. Кини кэлин Дүпсүн кулуубун библиотекары-
нан, сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. Билигин «Дүөндү» сынньалаҥ киинэ кини
аатын сүгэр.
Учууталлар 1,5—2 ыйдаах хамнастарын фронт туһатыгар заемҥа суруйта-
раллара. Фроҥҥа итии таҥас хомууругар үлэлииллэрэ. «Советскай Саха сирэ»
танковай колонна тутуутугар харчы хомуйаллара. Сарсыарда аайы Совинформ­
бюро сэрии хаамыытын туһунан сводкаларын линейкаҕа иһитиннэрэллэрэ,
пионер уонна комсомол геройдар тустарынан кылаас чаастарын ыыгаллара.
Сэрии сылларынааҕы байыаннай ырыалары үөрэтэллэрэ. Оҕолор переменаҕа
бу ырыалары өрө көтөҕүллүүлээхтик ыллыыллара, диктаны, сочинениены сэ­
рии тематыгар суруйаллара.
Оскуола сыллааҕы оттук маһын бэлэмнээһиҥҥэ кылаастарынан корон
оҕолорго нуорма түһэрэллэрэ. Учууталлар, оҕолор саас маһы илиинэн охторон,
эрбээн, саһааннаан оскуола директорыгар туттараллара. Сэрии сылларыгар уот
кураан түспүтэ. Аһыҥа сири-уоту салаабыта. Алаас отун сии сатаан баран тыа-
ны кытта сиэбит. От үүммэккэ холкуостаахтар сүөһүлэрин үүрэн Намна баран
кыстаабыттар. Көспүт үлэһиттэр оҕолорун илдьэ баран сэрии иккис, үһүс сыл­
ларыгар сорох оҕо үөрэхтэн тохтоон, 1943 сылтан салгыы үөрэммиттэр.
Үөрэх быыһыгар үөрэнээччилэр, учууталлар хонуу, ферма араас үлэлэригэр
көмөлөһөллөрө. Сайын алааска, үрэхтэри кэрийэн оттоһоллоро, дулҕа бэ-
лэмнииллэрэ. Кыра кылаас оҕолоро үлэһиттэргэ өйүө-ас таһаллара. Сэрии
сылынааҕы оҕо, ССРС үөрэҕириитин туйгуна, Саха АССР үтүөлээх учуута-
ла Ушницкая Анастасия Николаевна бу курдук кэпсиир: «1943 сыл сайын
оҕуһунан суорат таһыытыгар үлэлээбитим. Таппа, Наара, Улахан Саанай, Ач-
чыгый Саанай алаастарга от-бурдук үлэтигэр сылдьар дьоҥҥо Ампаардаахтан
сарсыарда туран баран адьас хараҥаҕа түүн төннөрүм. Сорох мин саастаах
кыргыттарым фермаларга үүт хонтуруолугар үлэлииллэрэ».
Сэрии сылларыгар ас-таҥас карточнай системаҕа киирбитэ. Хара бурдук
күҥҥэ нуормата улахан дьоҥҥо 400—500 грамм оҕолорго 250—300 грамм буо-
лара. Оннооҕор испиискэ нуормата 3—4 хоруопка буолбут.
Үгүс үөрэнээччилэр Дүөндүттэн 4—8 км ыраах сытар Сэргэлээхтэн, Мун-
нуктан, Остуойкаттан, Дабаадыматтан, Нэрэликиттэн, Бээдиттэн, Көрдүгэнтэн
сылдьан үөрэммиттэрэ.
1941 — 1945 сс. Аҕа дойду сэриитин кэмигэр государственнай интернат үлэтин
тохтоппотоҕо. Интернат Дулҕа күөх кырдалыгар уруккута Арҕаа оскуола диэн
ааттанар Маслов оскуолатыгар үлэлиирэ. Быһа холуйан 40-ча оҕо олорбута. Го­
сударственнай интернаты кытта тэҥҥэ таҥара дьиэтигэр холкуоһунай интернат
үлэлээбитэ. Оскуола директора Васильев Дмитрий Егорович холкуостары кыт­
та сүбэлэһэн, кэпсэтиһэн ас-таҥас кырыымчык буолан кыайан үөрэммэккэ,
хаалаары гыммыт оҕолорго анаан бу холкуоһунай интернаты астарбыт.
364