Page 7 - Дүпсүн сирэ

Дүпсүн сирэ
(Лан тыл оннугар)

Сахаҕ а былыр-былыргыттан ааттара-суоллара дорҕоонноохтук
иһиллэр, саха тыллаах эрэ барыта ылынар, ытыктыыр, дьоһуннаан, суол-
талаан ааттыыр сирдэрэ бааллар. Кинилэр биһигини, биликки дьону т ук
былыргы өбүгэлэрбитин кытта ситимниир, дирик силистиир-мутуктуур
аналлаахтар. Дупсун сирэ — оннук сир. «Дупсун» диэн аат саха тыллаах-
ха былыргы, дирик суолталаах.
Сахаҕа былыр-былыргыттан утуө дьон — дьон кыахтааҕа, куустээх
санаалааҕа, киэк ыырдааҕа, айар илбистээҕэ айылҕа анаан кэбиспитин
курдук уутуйан үөскээбит сирдэрэ бааллар. Бу сиртэн үөскээбит дьон
бииртэн-биир ордук илин-кэлин түсуһэн сайдан тахсан утуө ааттара,
суон сурахтара дьокко-сэргэҕэ кэкээн-тэнийэн иһэрэ киһи эрэ сэргиэх буо-
лар. Дупсун сирэ — оннук сир. Саха дьонугар уос номоҕо буолбут Сурдээх

Дупсун, Амыр оҕонньор, Улуу Нуутуйаан, Атыыр Мөндуукээн, Кутур
Эмээхсин, Өспөх Тойон, Суор Бугдук, Лан,а Баатыр, Куустээх Уйбаан
дойдулара. Улуу уустар, ойууннар, тойуксуттар, хорсун сэрииһиттэр,
утүөкэн үлэһиттэр, биллиилээхучуонайдар, суруксуттар, поэттар, дьон-
сэргэ улахан махталын ылбыт салайааччылар ууһаабыт-үөскээбит сирдэ­
рэ. Саха бастакы уэрэхтээхтэрэ уунэн тахсыбыт ком ус уйалара. Саха
бастакы көлуөнэ интеллигенциятын лидерэ В.В. Никифоров-Кулумнуур,
XIX уйэ иккис акаарыгар — XX уйэ сакатыгар саха улуустарыгар уөрэҕи
тэнитиспит, тыа сиригэр оччотооҕу кэмкэ аныгылыы дьаһанан олоруу угус
хайысхаларын утумнаан олохтоспут Афанасьевтар, аан дойду эпическэй
пааматынньыктарын биир саамай бөдөк айымнъытын ахсааныгар киирбит
ус уйэлээх олокхону суруйтаран хаалларбыт Р.П. Алексеев, 24 саастааҕар
Саха Республикатын үөрэҕин наркома буолбут И.Н. Жирков, Аҕа дойдуну
комускуур Улуу сэриигэхорсун быһыытын иһин Россия Геройа урдук аатын
ылбыт М.М. Стрекаловскай дойдулара.
«Бичик» кинигэ кыһата олохтообут «Саха сирин нэһилиэктэрэ» сериями
тахсар «Дупсун сирэ» диэн кинигэ аата В.В. Никифоров-Кулумнуур:
«Төрөөбүт төрут буорум — Дупсун сирэ», — диэн кэриэс этэн хааллар­
быт тылларын кытта ситимнээх. Бу кинигэ киэк ааҕааччыны Дупсун
сирин баай историятын кытта билиһиннэрэр аналлаах.
3