Page 5 - Л,Р,Кулаковская

улахан суолталаах. Ийэбит холобуругар үөрэнэммит, биһиги кыргыттар үчүгэй хаһаайка,
эрэллээх кэргэн буолабыт диэтэххэ омун суох. Дьиэ-кэргэҥҥэ дьахтар оруола ордук
улахан дии саныыбын. Дьахтартан тутулуктаах дьиэҕэ үөрүү-көтүү, нус-хас олох баара .
Төһөнөн дьахтар муудурай, өйдөөх, оччонон кини көстүбэккэ эрэ салайар
дьоҕура күүстээх. Ылан да көрдөххө, наскыччы , ис туруктаах дьахталлар оҕолоро да
ситиһиилээхтэр, үтүө дьон, кэргэттэрэ да тахсыылаахтар, аймах эйэлээх олохтоох. Оттон
эр киһи, аҕа баһылык дьиэтин-уотун туруктаах , байым оҥоруохтаах, тулхадыйбат олоҕу
мэктиэлиэхтээх. Оччого эрэ ситиһиллэр , ил олох. Ону бары билэбит.

Норуот педагогикатын туһаныахха

-Оҕону иитиигэ эн туох көрүүлээххин?

-Мин биир эрэ оҕону төрөтөн, иитэн таһаарбыт киһибин. Ол иһин бэйэм уопуппуттан этэр
быраабым баара дуу, суоҕа дуу? Уолум Алексей дьоҥҥо сирдэрбэт үлэһит. Ханнык да
үлэни толлубакка ылсар, сатаабатаҕа диэн суох киһи. Үөрэххэ да, үлэҕэ да сүрэҕэлдьиир
диэни билбэт киһини ииппиппин диэн астынабын. Ханнык да ыарахан ситуацияҕа
ыһыктынан кэбиспэт диэн убаастыыбын.

Оттон аҕабыт Реас Алексеевич, Үөһээ Бүлүү народнай педагогика музейын тэрийбит
Константин Спиридогнович Чиряев көрдөһүүтүнэн, былыр сахалар ыччаты иитиигэ
ирдэбиллэрин суруйбут. Ону, кылгатан суруйдахха маннык :

“ 1. Чиэһинэйгэ. Сымыйаны дойҕохтуур киһини абааһы көрөллөрө. Тугу эмэ оҥорон
баран билиммэт, мэлдьэһэ сатыыры сирэллэрэ;

2. Дьону ытыктыырга, таптыырга. Киһи туһунан куһаҕаны этэри, хобу-сиби таһары
улаханнык сирэллэрэ.

3. Улахан киһи сорудаҕын толорботу, кинилэргэ утары тылы этэн этиһэри кытаанахтык
буойаллара;

4. Киһиргээһини сэмэлииллэрэ;

5. Бэрдимсийиини абааһы көрөллөрө;

6. Куруубайдааһыны, өчөһүүнү булгу иннин ылан араҕаллара;

7. Эһэм икки хараҕа суох наһаа сэһэннээх киһи этэ. Кини арааска үөрэтэрэ. Оннооҕор:”
Оҕом иннэ дии-диигин умса-төннө түһэн харбаспат буол. Оҕоҥ бэйэтэ хайдах киһи
буоларыттан тутулуктаах. Дьалбаа киһи буоллаҕына, эн төһөлөөҕү да муспуккун одун-
туман көтүтүөҕэ. Оттон оҕоҥ үчүгэй киһи буоллаҕына, таптыыр олоҕун бэйэтэ
оҥостуоҕа”,-диэн.

8. Айылҕаны харыстыырга үөрэтэллэрэ;

9. Үгүстүк мээрилээбэккэ, биирдэ этэн кэбиһэлэрэ;

10. Үлэҕэ уһуйа сатыыллара уонна сүрэҕэ суоүу ураты сирэллэрэ;

11. Айылҕаҕа бэйэтигэр биэрэн көҥүллүк ииппиттэрэ”.