Page 10 - Элэс Боотур Бүөтүр Оҕотоойоп

8____________________________________________________ П. В. ОГОТОЕВ

хЛл хЖх хЖч gjuc хЖх >*4л хЖх хХх хХ^ хЛм

“Хайа даа омук сайдарыгар, үрдээн-үүнэн тахсарыгар — кирилиэһин
маҥнайгы үктэлэ буолара — норуот ырыата, норуот олоҥхото. (...) Саха
олоҥхото киэҥ, дириҥ, тыла уус. Саха олоҥхото элбэх үйэлээх, элбэх омук
санааларын, олохторун, олоҥхолорун түммүт, бэрт баай, бэрт күүстээх олоҥхо.
(...) Ырыаҕа, олоҥхоҕо саамай сыаналааҕа диэн баар—тылын күүһэ, дьүһүнүн
күүһэ, этиитин күүһэ... (...) Эһиги—олоҥхону көмө сатааччылар—туох
санааттан олоҥхоҕо утары турдугут?!! Үүрүүттэн-үүрүүгэ сылдьыбыт кыра
саха норуотун улуу талааннаахтара, күүстээх тыллаахтара, айар илбистээхтэрэ—

норуот олоҥхоһуттара—хараҥа ыар олоххо сырдык ыйдаҥаны уматан,
норуоттарын өрүкүппүт, санньыйбыт санааларын саталаабыт улуу олоҥхолорун
килбиэннээх ньуурун туох санааттан кирээстээх атаххытынан тэбистигит?!!
Эһиги кимтээхтэргитий?!!—диэн!..
Олоҥхо көрүҥэ элбэх. Олоҥхоттон олоҥхо ураты. Ол барыта—
олоҥхоһутуттан уонна сир-дойду туспалааҕыттан. Таатта улууһа—улуу
олоҥхоһуттар дойдулара. Манна саха аатырбыт олоҥхоһуттара Олоодо,

Килээмпир, Табаахырап о.д.а. үөскээн, айан ааспыттара. Илин Эҥэр улуустар
олоҥхоһуттара (Н.А.Абрамов—Кынат, И.И.Бурнашев—Тоҥ Суорун,
Т.В.Захаров—Чээбий, Д.М.Говоров уо.д.а.), үксүгэр, Таатга олонхоһутгарыгар
уһуйуллубуттарын этэллэр. Петр Васильевич Оҕотоойоп—Бүөтүр Оҕотоойоп
(1910-1977) ”Эһэ Хара аттаах Элэс Боотура” олоҥхо тахсыбыт сириттэн силис-
мутук тардыбыт олонхо буолар.
Бу “Эһэ Хара аттаах Элэс Боотур” олоҥхо тутула: киириитэ, сюжета,
тыла-өһө, уобарастара, ойуулуур-дьүһүннүүр ньымалара —Таатта былыргы
олоҥхоһуттарын олоҥхолорун тылыгар-өһүгэр чугас. Киириитигэр:
“Былыргы быралыйбыт дьыл былдьаһыктаах мындаатыгар урукку

уларыйбыт үйэ охсуһуулаах уорҕатыгар, Эргэтээҕи эстибит үйэ этиһиилээх
эҥэригэр” диэн саҕалааһын Таатта олонхоһуттарыгар традиционнай диэххэ
сөп. Эмиэ киириитигэр: тиит тыаны “тойон дьоннорго”, хатыҥ мастары
“хотун дьахталларга” холооһуннар, олоҥхо дойдутун тумулларын “атыыр
сылгылар дьохсооттоһо туралларыгар”, адаар таас хайалары “аарыма атыыр
оҕустар харсан хачыгырыһа туралларыгар” тэҥнээһиннэр — эмиэ Таатта
олонхоһуттарын олоҥхолоругар киэҥник тарҕаммыт ойуулуур-дьүһүннүүр
ньымалар.

Саха былыргы классическай олоҥхолоругар айыы бухатыырын аата,
сүнньүнэн, аат тылынан бэриллэр. Холобур: Ньургун Боотур, Мүлдьү Бөҕө,
Эр Соҕотох, Үөлэн Хардааччы, Күн Эрили, Кыыс Ньургун о.д.а. Ити ааттарга
Дьурулуйар, Бүдүрүйбэт, Эрэйдээх-буруйдаах, Күүстээх-уохтаах диэн уонна