Page 12 - Элэс Боотур Бүөтүр Оҕотоойоп

1 о П. В. ОГОТОЕВ

олоххо мөкү өттө олох туораан хаалбат, кини кута-сүрэ туох эрэ быыс-хайаҕас

булан, син куотар. Ону олоҥхоһут маннык ойуулуур:
“Элэс Боотур обургу Өһөх Хабар баҕайыны өрө күөрэтэн аҕалан, сири
сэттэ саһаан холобурдаах тобулу быраҕан түһэрээт, төбөтүн туура тардан
эрдэҕинэ, хайыарбыт ойбон курдук хаспахтаах харалҕан хараҕын иччитэ хайы-
үйэ үс бүүрүктээх Үөдэн Дьөлөр түҥкэтэх түгэҕин диэки түргэн үлүгэр ууллубут
хорҕолдьун курдук унньулус гынан хаалла... Баран иһэн, маннык диэн сангалаах
буолла: “Аанай-туонай абам! Өлөллөрө диэн үлүгэр даа буолар эбит! Ол эрээри,

нойоон, олус наһаа үөрүмэ — кэннэкитэ билиэ, кэнэҕэһин-кэнэҕэс кыыс оҕоҥ
кыптыыйынан кыччаныыта, уол оҕоҥ оноҕос санаан оонньуута — холумтаньпг
түгэҕинэн күөрэйэн, күлэ-күлэ күлгүн көтүтүөм” — диэт, саҥата салгыҥҥа
сүтэн хаалла...”
Олох хойоҕо, куһаҕана оҕурдук түргэнник огдолуйан хаалбатын өйдөтөр
олоҥхо буолан тахсар Оҕотоойоп бу бэчээттэнэр ураты олоҥхото.
Бу олонхоҕо киһи истибэтэх элбэх дьүһүн кубулуйуулара, бухатыыр көмөҕө
ыҥырар дьонун ахсаана элбэҕэ, арааһа, сюжет хаамыыта суһаллык, соһуччутук
уларыйа-тэлэрийэ турара, олоҥхо тылын битиитэ (ритмиката) түргэнэ —
итэҕэһэ буолбатах, солуна буолуо дии саныыбыт. Холобур, Элэс Боотур Үөс

Тардар уораҕайын иһигэр хааттаран, барар суола баҕана үүтэ буолбутугар
“үөлэс үүтүн курдук Өлүү аартыгынан” Ый кыыһа Ылбалдьын удаҕаи киирэн,
Элэс Боотуру “аҕыс кырыылаах аалыскай иннэ” оҥоро охсон, “ынырык
ыпсылҕа быыһынан кылыр гына кыыратан” быыһыыр... Абааһы кыыһа
буоллаҕына, “көрүөхтэн сүөргү үчүгэй Күн Чөмчүүк буолан, күөгэйэ хааман
кэлэн”, айыы бухатыырын айыы балаҕана курдукка арыаллаан киллэрэн,
аад айаҕар тимирдэр... Ол сыттаҕына, Күн кыыһа Күөгэлдьин удаҕан Өлүү

Бадылҕах бадараан иччитигэр “аллара дойду атыыр чохутун атыыр оҕус оҥоро
охсон, ас биэрэн, мах гыннаран быыһыыр”... Ол тахсан, биһиги киһибит
Муустаах Кудулу Булгунньах үрдүгэр Үөс Тардар Өһөх Хабар бухатыыры
кытта күөн көрсүһэр... Дьиибэтэ (солуна) диэн баар: Үөс Тардар “сэттэ
былас сиикэй тыймыыт тылын эргичитэ түһээт, Элэс Боотур суон моонньун
үс төгүл эрийэ быраҕан тыынын ыкпытыгар” Элэс Боотур, аны туран, Илбис
кыыһын Куо Кустуктайы көмөҕө ыҥырар. Куо Кустуктай “сытыы кылыс
буолан, адьарай киэнин ап-чарай тылын быта курдук быһа көтөн ааһар...”
Дьикти диэтэххэ — дьикти!..
Түмүгэр, Элэс Боотур Кыыс Ньургун икки Хаан Сарахайдаан удаҕан

Үөс Тардар иккини кыайаллар... Элэс Боотур түүнүктээх түрмэттэн, хараҥа
хаайыыттан хотун ойоҕун—’’сырдык-сыдьаай сэбэрэлээх Сыралыҥса Куону”