Page 65 - Ийэ тыл - мин тирэ5им 2009

бытархай биистэр уонна ада уустар икки ардыларыгар уустук
сыЬыаны УРДУ14 таЬымнаахтык ойуулуур. Дьоллоох Туймаада
ада баЬылыга — суостаах-суодаллаах, одуруктаах ейдеех,
хабыр майгылаах Тыгын Дархан улахан эпическэй герой
быБыытынан костер. Кини сахаларга Улуу Или тэрийээри
эйэнэн сомодолуу сатаабыта табыллыбакка, дьонун куус
ертунэн холбуурга модун санааны ылынар. ХаЬан бадарар
кууБунэн еттейен, елерен-оБерен, кырган-кыдыйан хайа да
бэйэлээх утуе санааны ситиБэр кыаллыбатын Тыгын Дархан
кыайан ейдеебетеде. Кэрэхсэбиллээх геройдарынан Тыгын
уола Кэрэмэс, кыргыттара ТыаЬааны, Уруц Уйэн, сиэнэ
Эгэй Туллук, улаатан ыал ийэтэ буолбут Ньырбачаан, Хатас
уонна Батас уолаттар, Одуну ойуун уо.д.а. сиппит-хоппут
уобарастара буолаллар. Уола Марда баайынан оччотооду саха
баайдарын типичней уобарастара ойууланар.
Далан “Тыгын Дархан” романа саха олодун-дьаБадын
уустаан-ураннаан, дирицник ырытан кердерерунэн саха
литературатыгар тэцнээдэ суох айымньы. Сахалар угэстэрин,
араас сиэри-туому (ыЬыах, елбут киБини кемуу, муцха, уруу
о.д.а) ойуулуур этнографическай хабааннаах киллэЬиктэригэр
суруйааччы бэйэтин норуотун уратытын, культуратын
арылхайдык кердерер. Бу кинигэдэ биир да нууччалыы тыл
туттуллубатах, чахчы сиэдэрэй тылынан суруллубут. Ромацца
киБи уонна айылда биир ситимнээхтэр: Далан киЬини айылда
араас кестуулэригэр маарыннатан, кини сордотун курдук
ойуулуур. Тапталлаах Сахатын сирин дьыл араас кэмнэригэр
хоЬуйбута истиц иэйиини, кэрэ санааны уЬугуннарар, киБи
уйулдатын хамсатар.
“Тыгын Дархан“ айымньыга саха омук былыр-
былыргыттан эйэлээх, нус-хас олоххо бадалаада, Улуу Или
тэрийэн, сэриини куертээччилэри утары охсуЬар бада
санаалаада тоБодолоон бэлиэтэнэр. Саха норуота угу0

57