Page 9 - Галина Никитична Иванова -Айтыына. Биобиблиографический указатель

Айтыына хомоҕой хоһооно

Саха билиҥҥи ааҕааччытыгар Г. Н. Иванова-Айтыына
аага кини хомоҕой хоһоонунан уонна кэрэхсэбиллээх кэп-
сээнинэн сэҥээриини ылар. Айтыына - Россия суруналыыс-
тарын Сойууһун чилиэнэ, бэйиэт, кэпсээнньит, кэрэспэдьиэн,
«У1ауктуу» айар куттаах дьахталлар гүмсүүлэрин чилиэнэ.
Талааннаах киһи барытыгар талааннаах дииллэрин
үйэлээх таптал, дьоһун олох дьолун хоһуйар Айтыынаны
хомоҕой хоһооннорун нөҥүө билсэн итэҕэйиэҕиҥ.
Галина Никитична орто дойдуга кыыс оҕо буолан күн си-
рин көрүөҕүттэн, олох бары түһүмэҕин этэҥҥэ ааһан, дьах-
тар киһи кэргэн, ийэ, эбэ, дьүөгэ, үлэһит буолар сирдээҕи
дьолун хоһуйар 80 хоһоонун биир тыынынан аахтым уонна
маннык кылгас бэлиэтээһиннэри оҥоруохпун баҕарабын.
Бастатан туран, Айтыына хоһооно дьахтар киһи мын-
дыр толкуйун, олоххо дьулуурун, тапталга бэриниитин нө-
ҥүө олох барахсан үйэлээх тиэмэлэрин таарыйар. Ол кур-
дук сүрүннээн үс тиэмэ арыллар: олох суола, дьахтар дьоло
уонна үйэлээх таптал.
Ааптар киһи олоҕун бэлиэ кэрдиис түһүмэхтэрин ман-
нык хоһуйар: ойор күннээх оҕо саас, иэйии киирэр эдэр саас,
дьолу түстүүр ситэр саас, олох биэтэгэ ытык саас («Олох тү-
һүмэҕэ»),
Галина Никитична олох олорор ытык аналы саха киһи-
тин өйүгэр-санаатыгар чугас үс ураты уобарастааһынынан
биэрэрэ кэрэхсэбиллээх. Ол курдук кини олоҕу айан суолу-
гар дьүөрэлии көрөр, оттон биһиги хас биирдиибит бу суол
устун баран иһэр айанньыттарбыт:
Олох суола - айан суола:
Ким эрэ хаҥыл атынан,
Ким эрэ наҕыл атынан
Ол суолустун айанныа.
Бу суол уһуна-кылгаһа - киһи олоҕун кээмэйэ, бу суол
дэхситэ-охсуута - киһи олоҕун дьылҕата. Олох барахсан кы-
рыылаах хараҕын хатыыр түгэнигэр киһи эрэйдээххэ көҥөс
көхсүн көрдөрөр, икки атахтаахха иннинэн буолбат, иэдэс
биэрэр. Айаас аттыы өрүтэ мөхсөн, киһи барахсаны уорҕа-
тыгар-өрөҕөтүгэр түһэрэн бөтөрөннөтөн, бүдүрүтэн ытар-
чалыы ылар, бас билэр («Оо, олох»).
Оттон «Сүүрүктээх өрүһү өксөйөн» хоһоонугар ааптар
Бүлүү өрүс кытылыгар төрөөн-үөскээн улааппыт олоҕун
чахчыта биллэн ааһар. Ол да иһин кини олох олорууну
сүүрүктээх өрүһү өксөйө айанныыр тыыга холуйар:

7